< Mga Tanong sa Biblia mula sa 2 Pedro
T: Sa 2 Ped 1:1, ano ang balangkas ng aklat na ito?
S: Ang aklat ng 2 Pedro ay madaling mahahati sa tatlong bahagi:
2 Pedro 1 Kilalanin ang Iyong Kaligtasan
2 Pedro 2 Kilalanin ang Iyong Kaaway
2 Pedro 3 Kilalanin ang Iyong Hula
T: Sa 2 Ped 1:1, bakit may pagkakahawig ang mga aklat ng 2 Pedro at Judas? (Halimbawa, ang 2 Ped 2:17 at Judas 13, at ang 2 Ped 2:1-18 at Judas 4-16)
S: Magkakahawig na mga paksa ang kanilang tinalakay, at marahil ay pinagusapan ni Judas at ni Pedro ang mga bagay na ito. Bukod dito, ang Espiritu Santo ay naglagay sa kanilang dalawa ng magkahawig na pasanin. Maaari ring nabasa ni Judas ang 2 Pedro, o nabasa ni Pedro ang Judas. Kung minsan ang mga pagkakaiba ay lalong nagpapatingkad sa pagkakahawig; halimbawa, tinatalakay ng 2 Pedro 1 ang ating kaligtasan, at hindi ito tinatalakay ng Judas; nguni't sinasabi ni Judas na ibig sana niyang sumulat tungkol sa ating karaniwang kaligtasan, datapuwa't lalong mahigpit ang pangangailangan ng mga bagay na kaniyang isinulat.
Ang lalong malalim na usapin ay ito: paano nga ba kinasihan ang Biblia? Ang mekanikal na pagdidikta ay ang teoriya na binigkas ng Dios sa mga taong manunulat ang bawa't titik ng bawa't salitang kanilang isusulat. Hindi inaangkin ng Biblia na ito'y idinikta sa paraang mekanikal. Bagkus, hinirang ng Dios ang mga taong susulat ng Biblia, at ibinigay sa kanila ang mga karanasan at ang kaalaman. Sa ilan, nguni't hindi sa lahat ng pagkakataon, ibinigay sa kanila ng Dios ang mismong mga salitang gagamitin. Sa lahat ng pagkakataon, ang mga nanghahawak na ang Biblia ay walang kamalian ay naniniwala na walang salitang napasama sa mga orihinal na manuskrito na hindi inibig ng Dios na mapasama roon. Tingnan ang tanong sa 2 Pedro 1:21 para sa lalong malawak na pagtalakay tungkol sa pagkasi ng mga Kasulatan.
T: Sa 2 Ped 1:1, bakit magkaiba ang istilo ng 1 Pedro at ng 2 Pedro?
S: Dalawang dahilan.
Ang 1 Pedro ay isinulat ng isang eskriba: Sa 1 Pedro 5:12, ipinakikilala ni Pedro na sinabi niya ang sulat na ito sa isang eskribang nagngangalang Silvano (Silas), na malamang na gumamit ng lalong pinakinis na balarilang Griego. Si Jeronimo (c.404 A.D.) ang unang pumansin sa bagay na ito, at ipinaliwanag niya ito sa pagsasabing ang 1 Pedro ay isinulat ng eskribang si Silvano.
Magkaibang mga paksa: Ang 1 Pedro ay pangunahing nagsasalita tungkol sa pagtitiis sa gitna ng kapighatian bilang banal na bayan ng Dios, at ang 2 Pedro naman ay nagbababala laban sa mga bulaang guro. Gayon man, bagaman magkaiba ang mga paksa ng dalawang sulat, may mga banayad na pagkakahawig ang kanilang nilalaman. Halimbawa, sa buong Biblia ay si Pedro lamang (1 Pedro 3:20 at 2 Pedro 2:5) ang tumiyak sa bilang na walong kaluluwa ang naligtas sa daong ni Noe.
T: Sa 2 Ped 1:1, paanong mahalaga ang ating pananampalataya?
S: Ang ating pananampalataya ay mahalaga sa atin ngayon, sapagka't ito ang bukal ng ating pagasa at kagalakan, at ng lakas sa pamumuhay sa araw na ito, sa paggawa ng nalalaman nating dapat gawin, at sa pagpipigil sa nalalaman nating hindi dapat gawin. Ang ating pananampalataya ay mahalaga sa atin sa hinaharap, sapagka't ang ating kaligtasan sa pamamagitan ng pananampalataya (Efeso 2:8) ay nagbibigay sa atin ng buhay na walang hanggan. Ang pananampalataya ng ibang mga mananampalataya ay mahalaga sa atin, sa ating pagkakita sa kanilang ugali, at sa ating pagkagalak sa Dios dahil sa kanilang buhay at kaligtasan. Ang ating pananampalataya ay mahalaga sa Dios, sapagka't niluluwalhati Siya nito, at sinasabi ng Hebreo 11:6 na ito'y kinakailangan upang tayo'y makalugod sa Dios.
T: Sa 2 Ped 1:1, inakala ng isang ateista na lubhang kakatwa na ang pangunahing hinihingi sa atin ng Dios ay ang sumampalataya sa Kaniya. Bakit pa Niya ito pakikialaman? Ano ang hindi naunawaan ng ateistang yaon?
S: Ang pananampalataya ay higit na malayo kaysa sa paniniwala lamang sa ilang mga katotohanan o mga teoriya. Ang pananampalataya ay ang pagtitiwala ng ating buhay sa Dios. Sa lalong mababang antas, may pananampalataya tayo na iniibig tayo ng ating asawa, kahit hindi natin sila minamasdan, at may pananampalataya tayo na ang patuloy na pagibig sa ating asawa, sa ginhawa man o sa kahirapan, ay siyang talagang ibig nating gawin.
T: Sa 2 Ped 1:3, paanong ibinibigay sa atin ng Dios ang lahat ng bagay na nauukol sa buhay at sa kabanalan?
S: Ibinigay sa atin ng Dios ang buong kaalamang kinakailangan natin upang lumapit kay Cristo, at upang mamuhay ng buhay ng pagtalima na nakalulugod sa ating Panginoon. Datapuwa't ibinigay rin sa atin ng Dios ang Kaniyang Espiritu Santo, na nananahan sa atin, upang tayo'y patnubayan sa buong katotohanan. Ang Espiritu Santo ay nagpapalakas sa atin, at umaaliw sa atin, ayon sa itinuro ni Jesus na Kaniyang gagawin sa Juan 14:15-16, 25-26.
Hindi lamang maaaring hindi ibigay sa atin ng Dios ang lahat ng ating ninanasa; halos lagi ngang hindi Niya ibinibigay sa atin ang lahat ng ating ninanasa. Gaya ng sinabi ng isang tao, ang kuwerdas ng isang panugtog na may kuwerdas ay lalong mainam tumunog kapag ito'y nababanat. Ang kuwerdas na lubos na maluwag ay hindi makapagpapatunog ng anomang tugtugin. Gayon din naman, maaaring hindi tayo kailan man lubos na masisiyahan sa buhay sa lupang ito—at hindi nga nararapat. Tayo'y nagdaraan lamang, sa paglalakbay patungo sa ating hantungan sa langit.
T: Sa 2 Ped 1:4, ano sa palagay mo ang lalong mahahalagang pangako na ibinigay sa atin ng Dios?
S: Sasabihin ng maraming mananampalataya na ito ang kaligtasan sa pamamagitan ng pagkamatay ni Jesus sa krus dahil sa ating mga kasalanan, sapagka't kung wala ito ay tayo'y hinatulan na at walang pagasa sa buhay na walang hanggan. Nguni't anong dakilang buhay na walang hanggan nga ito! Ang ating kaligtasan ay hindi lamang ang pamumuhay nang katamtaman magpakailan man sa lupa, o nang magisa sa kung saan man, kundi ang pamumuhay magpakailan man sa walang hanggang kaligayahan na kasama ng Dios. Kaya sasabihin naman ng iba na ito ang buhay na walang hanggan kay Cristo, na ang ating kaligtasan ang unang hakbang. Kaya ang pinakadakilang pangako ay kapuwa ang dalawa: ang pasimula ng kagalakang walang katapusan, at ang kadakilaan ng kagalakang walang katapusan mismo.
T: Sa 2 Ped 1:4, yamang tayo'y nagiging kabahagi sa kabanalang mula sa Dios, tayo ba'y nagiging mga dios?
S: Hindi. Hindi tayo nagiging makapangyarihan sa lahat, hindi tayo lumilikha ng mga anghel, hindi tayo nararapat tumanggap ng pagsamba, ni hindi natin taglay ang marami pang ibang katangian ng Dios. Ang kahulugan ng talatang ito ay ibinibigay at patuloy na inaalalayan ng Dios sa atin ang ilang bahagi ng kabanalang mula sa Dios, gaya ng buhay na walang hanggan, ng kabanalan, at ng kakayahang manahang kasama Niya.
T: Sa 2 Ped 1:4, paano tayo nagiging kabahagi sa kabanalang mula sa Dios?
S: Tinawag tayo ni Jesus na mga kapatid na lalake at babae (Marcos 3:35), at tayo'y pinaupong kasama ni Cristo sa Kaniyang luklukan (Efeso 2:6). Hindi tayo nagiging maliliit na dios, ni nagiging ang Iisa at Tunay na Dios, kundi tayo'y nagiging kabahagi sa kabanalang mula sa Dios sapagka't si Cristo ay nananahan sa loob natin sa pamamagitan ng Kaniyang Espiritu Santo (Juan 14:23; 1 Juan 4:12,15; Roma 8:9-11; 1 Corinto 6:19).
T: Sa 2 Ped 1:4, paanong pinasasama ng sanglibutan ang mga tao?
S: Pinasasama ng sanglibutan ang ating pagiisip, sapagka't ang mga tao ay naniniwala sa mga kasinungalingan at hindi na nila makita kung alin ang totoo at alin ang hindi. Tayong lahat ay may budhi na nagsisilbing saligang patnubay sa kung ano ang matuwid at ano ang masama, at pinamamanhid ng sanglibutan ang budhi ng mga tao. Pinasasama ng sanglibutan ang ating puso, anupa't hindi na natin ninanasa ang matuwid, at hindi na natin ibig ang pinakamabuting daan.
Bilang talinghaga, isipin ang taong alipin ng ipinagbabawal na gamot na nasa pinakamalubhang antas ng pagkaalipin. Sa pasimula ay inaakala niyang kapanapanabik ang gamot; pagkatapos ay ipinagmamatuwid niya na hindi ito nakasasama sa kaniya; at sa wakas, bagaman maliwanag na nakikita niyang sinira nito ang kaniyang buhay, ay wala na siyang anomang malasakit.
T: Sa 2 Ped 1:6, ang isang lihim ng pagpipigil ay nagmumula ito, sa isang bahagi, sa kaalaman. Paanong ang pagpipigil ay nagmumula sa kaalaman?
S: Tunay na sinasabi sa iyo ng kaalaman kung ano ang dapat at hindi dapat gawin, nguni't hindi iyon ang tinutukoy rito, sapagka't ang pagpipigil ay hindi ang pagaalam kung ano ang gagawin, kundi ang pagpili na maging may disiplina sa sarili at ang paggawa ng nalalaman mong matuwid. Ang kaalaman ay nagbibigay ng paningin. Sa pamamagitan ng kaalaman ay nakikita mo ang mga ibinubunga ng pagpipigil, at madalas ay nakikita mo rin ang maaaring ibunga ng hindi pagpipigil. Kung minsan, kapag ikaw ay tinutukso na maging magdaraya, o gumawa ng iba pang kasalanan, maaari mong ipasiya na huwag magkasala sa tanging dahilan na ayaw mo. Ayaw mo, sapagka't nakikita mo ang ibinubunga ng paggawa nito, sa buhay ng iba at sa iyong sarili.
T: Sa 2 Ped 1:6, paanong nauugnay ang pagtitiis sa pagpipigil?
S: Kung ihahambing mo ang buhay Cristiano sa isang takbuhan, ito'y lalong kahawig ng malayuang takbuhan kaysa sa maikling takbuhan. Ang pagpipigil ay hindi gaanong mapakikinabangan kung ito'y hindi nananatili. Mabuting sabihin, “Hindi ako magkakasala sa araw na ito”, nguni't kung ang talagang kahulugan mo ay “Babalikan kong muli ito bukas”, iyon ay hindi kasingbuti ng pagsasabing “Hindi ko na kailan man ibig gawin pang muli ang kasalanang ito.” Ang pagpapaliban ng maaaring pagkatalo ay hindi kasingbuti ng pagtatagumpay laban sa isang kasalanan.
T: Sa 2 Ped 1:6, paanong ang kabanalan ay nagmumula sa pagtitiis?
S: Ipinagpapalagay ng kabanalan ang katatagan. Kung ang isang tao ay maaaring tapat, maaaring malinis, o maaaring umiwas sa isang kasalanan, iyon ay malayong hindi kasingbuti ng pagiging isang taong maaasahang gagawa ng mga bagay na ito.
T: Sa 2 Ped 1:7, paanong ang pagibig sa kapatid ay nagmumula sa tunay na kabanalan? Bakit ang ilang anyo ng pagkarelihiyoso ay hindi humahantong sa pagibig sa kapatid kailan man?
S: Ibig ng Dios na ibigin natin ang iba gaya ng pagibig natin sa ating sarili. Kung tayo'y tapat sa pagnanais na maging banal, ang kahulugan niyaon ay ang pagtalima sa mga utos ng Dios, at iniuutos sa atin ng Dios na ibigin ang iba. Maaaring sa ganang ating sarili ay wala tayong pagibig upang gawin ito. Nguni't sa pagibig ng Dios na dumadaloy sa pamamagitan natin, maiibig natin ang iba.
T: Sa 2 Ped 1:7, nakikita ng isa kung paanong ang pagibig ay humahantong sa pagibig sa kapatid, nguni't paanong ang pagibig sa kapatid ay humahantong sa pagibig?
S: Kung sinasadya nating ipakita ang kagandahang-loob sa iba, nagiging madali sa atin ang ibigin sila. Sa isang diwa, ang pagpili na maging magandang-loob sa kanila ay kahalintulad ng pagpili na ibigin sila.
T: Sa 2 Ped 1:9, paanong malilimutan ng mga tao na sila'y nilinis na sa kanilang mga dating kasalanan?
S: Paanong malilimutan ng maliliit na bata na katatapos lamang nilang maligo, at sila'y lalabas at maglalaro sa putik? Nagagawa nila ito. Sa kasamaangpalad, bilang mga anak ng Dios, tayo man ay maaaring maging gayon ding kahangal.
T: Sa 2 Ped 1:10, paano natin mapapanatag ang ating pagkahirang?
S: Ang pagkahirang (o hindi pagkahirang) ng isang tao ay hindi na maaaring gawing lalong tiyak sa paningin ng Dios na hindi sakop ng panahon. Gayon man, maaari itong gawing lalong panatag sa ating paningin.
Yamang ang pagtalima kay Jesus ay tanda ng isang taong ligtas, kung ang isang mananampalataya ay hindi namumuhay ng buhay na tumatalima kay Cristo, ang tanda ay wala (sa loob man lamang ng isang panahon), at may makatwirang tanong kung ang taong yaon ay tunay ngang ligtas o hindi. Maaaring hindi siya patungo sa Langit, gaya ng ipinakikita ng 2 Pedro 2:19-22. O kaya, maaaring siya'y isang Cristianong suwail. Gayon man, walang ganitong alinlangan sa isang taong namumuhay nang may pagtalima kay Cristo.
T: Sa 2 Ped 1:11, paanong ang pagtanggap ng masagana at saganang pagpasok ay naaayon sa maapoy at mahapding paghihirap ng mga Cristiano sa purgatoryo?
S: Hindi ito gaanong naaayon. Ang purgatoryo ay isang aral ng Katoliko na lubos na wala sa Biblia, at hindi kinakailangang paniwalaan natin ito. Tingnan ang pagtalakay sa 1 Corinto 3:13-15 para sa karagdagang kaalaman.
T: Sa 2 Ped 1:12-15, bakit kailangan natin ang mga “pagpapaalaala” sa ating buhay Cristiano?
S: Nakita ni Pedro ang pangangailangang gumugol ng maraming panahon sa pagpapaalaala sa kaniyang kawan noong panahong yaon ng mga bagay na narinig na nila noong una. Kailangan din natin ang gayon ding mga pagpapaalaala sa ngayon. Kailangan natin ang mga pagpapaalaala dahil sa ilang magkakaibang dahilan. Maaaring malimutan ng ating pagiisip ang ilan sa mga kaalamang ating natutuhan, nguni't hindi iyon ang pangunahing dahilan. Lalong madalas, bagaman maaaring naaalaala natin ang mga katotohanan, kailangan nating muling bulaybulayin ang kahalagahan at ang bisa ng mga itinuro sa atin. Ayaw nating iwan ang ating unang pagibig, gaya ng ginawa ng iglesia sa Efeso sa Apocalipsis 2:4-5. Sa wakas, kailangan natin ang mga pagpapaalaala tungkol sa layunin upang tayo'y patibayin sa ating pasiya na gawin ang matuwid.
T: Sa 2 Ped 1:16 at 1 Jn 1:1-2, bakit lubhang mahalaga na ang mga apostol ay mga saksing nakakita?
S: Ang mga apostol at mga propeta ang siyang pinagtayuan ng ating pananampalataya, ayon sa Efeso 2:20, na si Cristo ang pangulong batong panulok. Mahalaga na nakita nila si Jesus ng kanilang sariling mga mata.
T: Sa 2 Ped 1:17, kailan sinabi ng Ama ito kay Jesus na naririnig ni Pedro?
S: Sinabi ito ng Ama sa pagbabautismo kay Jesus sa Mateo 3:17 at sa Pagbabagong-anyo sa Mateo 17:5. Maaari ring narinig ito ni Pedro sa iba pang mga pagkakataong hindi nakasulat sa kasulatan.
T: Ipinahihiwatig ba ng 2 Ped 1:19 na ang ilang bahagi ng kasulatan ay lalong tiyak kaysa sa ibang bahagi ng kasulatan?
S: Hindi. Ang isang bagay na lubos na totoo ay hindi na maaaring gawing lalong totoo. Gayon man, ang karagdagang mga saksing nakakita ay makagagawang lalong tiyak ang isang bagay sa paningin ng mga tao sa pamamagitan ng pagbibigay ng karagdagang katibayan. Binabanggit din ng Hard Sayings of the Bible p.726-727 na ang “ginawang lalong tiyak” (ang pananalita ng NIV; ang BSB ay may “pinagtibay nang walang alinlangan”) ay hindi kinakailangang siyang pinakamabuting salin, sapagka't ito'y isang idyomang Griego na nangangahulugang “kami'y nananalig nang lubhang matibay (o lalong matibay) sa…”.
T: Sa 2 Ped 1:20-21, yamang ang kasulatan ay hindi sa sariling pagpapaliwanag, bakit tila sabik na sabik ang mga tao na ipaliwanag ito ayon sa kanilang sarili?
S: Tatlong bagay na dapat isaalang-alang sa pagsagot.
1. Ang sariling pagpapaliwanag ay hindi dapat ipagkamali sa pansariling pagaaral. Ang lahat ng mananampalataya ay dapat magaral ng salita ng Dios nang kani-kaniyang sarili. Kailangan nating subukin ang ating naririnig sa pamamagitan ng Kasulatan, gaya ng ginawa ng mararangal na taga Berea sa Mga Gawa 17:11-12.
2. Gayon man, ang bawa't isa sa atin ay nangangailangan ng ibang mga mananampalataya sa iglesia, upang matuto at magtuwid sa isa't isa. Sinasabi ng Mga Kawikaan 27:17 na kung paanong ang bakal ay nagpapatalas ng bakal, gayon pinatatalas ng isang tao ang kaniyang kapuwa.
3. Yaong mga sinasadyang ihiwalay ang kanilang sarili sa ibang mga mananampalataya ay kung minsan nabibitag sa pagtatakuwil sa malinaw na kahulugan ng kasulatan, at sa pagpili sa lubhang mapanlinlang at malabong mga kahulugan na lubos na di kilala ng lahat ng mga Cristianong katutubong nagsasalita ng Griego sa panahon ng Bagong Tipan. Kung ang iyong teolohiya ay humihingi na iyong ipagpalagay na ang Dios, sa wari, ay nabigong maipabatid ang pangunahing kahulugan sa sinomang Cristiano bago sumapit ang 400 A.D., marahil ang pangunahing pagpapaliwanag na yaon ay hindi naman pala gayon kapangunahin.
T: Ipinakikita ba ng 2 Ped 1:20-21 na ang iglesia lamang ang dapat gumawa ng lahat ng pagpapaliwanag?
S: Hindi. Isaalang-alang ang nakaraang talaan ng mga gawa ng Iglesia Katolika; narito ang ilan sa mga aral nito.
Ipinagmatuwid nila ang pagpapahirap, maging sa mga tunay na Cristiano.
Ang lahat ng matalik na pagsisiping, maging sa loob ng pagaasawa, ay makasalanan.
Patayin ang mga hindi napapasakop sa iglesia.
Magbayad ng salapi sa iglesia kapag ikaw ay nagkasala (mga indulhensiya).
Sa Eukaristiya, ang mga layko ay hindi dapat tumanggap ng saro, kundi ang klero lamang.
Ang mga tao ay dapat patayin kung sila'y hindi kabilang sa klero at may-ari ng isang Biblia.
Ang mga kaanib ng klero na nagaasawa ay dapat patayin.
Ang mga kaanib ng klero na may mga kasintahan at mga anak ay dapat magbayad ng buwis, at sa gayo'y wala nang masama roon.
Ang 2 Pedro 1:20-21 ay nagsasalita tungkol sa dalawang paksa: ang mga propeta at ang Espiritu Santo. Ang tinatalakay nito ay ang panghuhula, hindi ang pagbasa o ang pagpapaliwanag ng Biblia.
T: Sa 2 Ped 1:21, sa paanong paraan talaga nangaudyukan ng Espiritu Santo ang mga sumulat ng Biblia?
S: Ang salitang isinaling nangaudyukan ay ginamit sa Mga Gawa 27:15,17 (“itinaboy” sa BSB) tungkol sa isang daong na itinataboy ng hangin. Narito ang apat na bagay tungkol sa pagkasi ng Biblia.
1. Ang Salita ng Dios sa Pamamagitan ng mga Tao
1a. Ang karamihan ng pahayag ay dumating sa pamamagitan ng mga diwa at mga pagiisip ng mga taong tanging hinirang ng Panginoon. Ang Apocalipsis 1:19 ay nagbibigay ng isang halimbawa. Gayon man, walang bahagi nito na salita lamang ng tao (2 Pedro 1:19-21).
1b. Ang ilang pahayag ay mga tuwirang salita, gaya ng sa Juan 12:28, Isaias 6; Exodo 3:4,5, at iba pa.
1c. Ginamit ng Dios ang sariling istilo ng mga taong manunulat sa pagsulat. Walang naisulat bilang Salita ng Dios na hindi ibig ng Dios na maisulat o hindi totoo.
1d. Ang Biblia ay hindi isang aklat ng lihim na kodigo. Ang kahulugan ng mga salita ay hindi kung anomang makabagong pakahulugan na ibig nating ibigay sa kanila, kundi ang karaniwang kahulugang nauunawaan ng mga katutubong nagsasalita ng mga wikang yaon nang panahong yaon.
2. Ang Kakayahan ng Dios na Makipagusap sa Atin
2a. Hindi natin mauunawaan ang lahat ng bagay tungkol sa isang Dios na walang hanggan, na nangingibabaw sa lahat at “iba” sa atin. Gayon man, tayo'y may pananagutan na pagaralan at unawain ang ipinahayag sa atin ng Dios.
2b. Ang Dios ay nakikipagusap sa mga paraang ating nauunawaan. Malaya Siyang kumilos sa atin sa pamamagitan ng tula, ipaliwanag sa atin ang mga bagay sa pamamagitan ng mga paghahambing, at gawing payak ang mga bagay sa pamamagitan ng mga pananalitang naglalarawan sa Kaniya na wari'y tao. Maaaring gumamit ang Dios ng mga idyoma, gaya ng “paglubog ng araw”, at maaaring gamitin ng Dios ang ating mga pagbubukod-bukod ng mga bagay, gaya ng pagbilang sa kuneho ayon sa pagbubukod ng mga Hebreo sa mga hayop na ngumunguya ng dating kinain, sapagka't ang kuneho ay wari'y gumagawa ng gayon.
2c. Ang Salita ng Dios ay naglalaman kapuwa ng katotohanang ipinahahayag sa mga pangungusap at ng pagpapakilala ng Dios sa Kaniyang Sarili. Ito'y naglalaman kapuwa ng pananalitang nagpapatibay kung anong mga bagay ang totoo, at ng pananalitang nagtatatwa kung anong mga bagay ang hindi totoo.
2d. Ang mga taong manunulat ay maaaring sumangguni sa mga mapagkukunang hindi bahagi ng Biblia, gaya ng mga aklat ng kasaysayan ng mga Judio (ang Aklat ni Jaser sa Josue 10:13; 2 Samuel 1:18, at iba pa), at maging ng mga makatang Griego kung saan sila'y nagsalita ng totoo (Mga Gawa 17:23,28; Tito 1:12).
3. Ang Salita ng Dios ay Pawang Totoo
3a. Ang lahat ng kasulatan ay mula sa Dios. Ang salita ng Dios ay pawang totoo sa lahat ng bagay na kaniyang sinasalita. Ang katotohanan ay hindi sumasalungat sa kaniyang sarili. Ang Kasulatan ay hindi lamang naglalaman ng Salita ng Dios; ito nga ang Salita ng Dios (Roma 3:1-2; Juan 10:35; Mga Kawikaan 30:5-6; 2 Timoteo 3:15; 2 Samuel 22:31; Awit 33:4; Awit 119:151).
3b. Ang Kasulatan ay hindi lamang wasto, kundi taglay rin nito ang katiyakang kinakailangan upang malaman natin ang kahulugang ibig ng Dios. Ang katiyakang ito ay umaabot maging sa mga panahunan ng pandiwa at sa bilang ng mga salita, gaya ng sa Awit 82:6 at Mateo 22:32. Gayon man, ang kasulatan ay madalas gumamit ng mga pagtatantiya, lalo na sa panahon at sa dami.
3c. Ang Dios ay hindi nagsisinungaling. Gayon man, ang hindi pagsasabi sa atin ng lahat ng bagay tungkol sa isang paksa ay hindi pagsisinungaling. Halimbawa, kung may tatlong babae man lamang sa libingan ni Jesus sa Marcos 16:1, ang Mateo 28:1 ay totoo pa rin sa pagbanggit lamang sa dalawa sa mga babae. Taglay ng Bagong Tipan ang tunay na diwa ng aral ni Jesus, nguni't hindi laging ang mismong mga salita (Mateo 22:37; Mateo 13:22; Marcos 12:30; Marcos 4:19).
3d. Ang Kasulatan ay ganap, sa pagsasabi sa atin ng lahat ng kailangan nating malaman ukol sa kaligtasan at sa paglago sa pananampalataya. Ang Kasulatan ay hindi isang ensiklopedia, ni hindi nito inaangking sinasabi sa atin ang lahat ng bagay tungkol sa lahat ng bagay.
3e. Pinahintulutan ng Dios ang ilang kamalian sa pagsasalin-salin ng sipi, nguni't ang Kaniyang Salita ay nananatili magpakailan man (Isaias 59:21; Isaias 40:8; Awit 119:89). Ang Kaniyang Salita ay iniingatang walang pagkakamali (walang mabigat na kamalian) hanggang sa araw na ito (Isaias 55:11; 1 Pedro 1:23-25; Awit 119:89,91,144,160).
4. Ang Ating Pagtugon
4a. Dapat nating pakamahalin at ibigin ang Kasulatan bilang mahalaga sa atin (Awit 56:10; Awit 119:72,97,105,120). Hindi natin dapat sambahin ang kasulatan, kundi purihin ang Dios na nagbigay sa atin ng Kasulatan (Awit 119:12). Dapat tayong magalak sa kautusan ng Dios (Awit 119:16,35,47) at “manginig” sa salita ng Dios (Isaias 66:5). Ang ating pagasa ay nasa salita ng Dios (Awit 119:74,81).
4b. Kinikilala natin na tayo'y iniligtas ni Jesus, hindi ng pagaaral ng Kasulatan (Juan 5:39-40; Santiago 1:22-25; 1 Corinto 13:2).
4c. Pahalagahan ang Kasulatan (Mga Gawa 13:48; Colosas 3:16) sa pagtuturo, sa pagsaway, sa pagtutuwid, at sa pagsasanay sa katuwiran (2 Timoteo 3:16-17), at bilang tulong sa tukso (Awit 119:10).
4d. Dapat nating basahin at pagaralan nang masikap ang Kasulatan (Mga Gawa 17:11; Apocalipsis 1:3). Dapat natin itong ipaliwanag nang tapat at wasto, hindi pilipitin o maling ipaliwanag (2 Pedro 3:16). Hindi tayo dapat magdagdag o lumampas sa Salita ng Dios (Mga Kawikaan 30:5-6; 1 Corinto 4:6-7; Deuteronomio 4:2; Apocalipsis 22:18-19; Eclesiastes 12:12; Marcos 7:13).
4e. Ang ilang utos sa Lumang Tipan ay natupad na at hindi na dapat gawin, gaya ng pagkain ng baboy, paghahandog ng mga hain, at iba pa (Mga Gawa 10:9-16; 15:1,5-29; Marcos 7:19; Galacia 5:2-4; Hebreo 9:9-10; 10:18).
4f. Ang Kasulatan ay hindi lamang mga mungkahi para sa pamumuhay, kundi ito'y may kapamahalaan sa ating buhay (Awit 119:33-34; Juan 8:37; Juan 12:48-50; Juan 14:23). Dapat nating paniwalaan ang lahat ng itinuturo ng Dios at talimahin ang lahat ng mga utos ng Dios (Juan 14:23-24).
Para sa mga mambabasang Mormon, ito'y naiiba sa aral ng Mormon tungkol sa pagkasi ng Aklat ni Mormon. Si Joseph Smith, ayon sa sinasabi, ay mahimalang nagsalin ng Aklat ni Mormon nang salita sa salita at titik sa titik, sa pamamagitan ng pagtingin sa isang batong panghula na nasa loob ng isang itim na sombrero.
Para sa mga mambabasang Muslim, ang pananaw ng Cristiano tungkol sa pagkasi ng Biblia ay naiiba sa pananaw ng Muslim tungkol sa pagkasi ng Qur’an. Ang karamihan ng mga Muslim ay naniniwala na ang Qur’an sa lupa ay isang tiyak na sipi, sa paraang “mekanikal na pagdidikta”, ng isang Qur’an na nakasulat sa mga tapyas sa Langit.
Tingnan ang pagtalakay tungkol sa Biblia para sa pagkakaiba ng kawalang-kamalian at ng labis na pagkasunod sa titik.
T: Sa 2 Ped 2:1, anong uri ng mga bulaang guro ang ibinababala ni Pedro sa kanila? Sila ba'y mga taong ligtas (2 Ped 2:1b,3b)?
S: Inilalarawan ni Pedro nang lalong detalyado ang mga taong ito sa 2 Pedro 2:10-22. Sinasabi niya na sila'y “ipinanganak ... upang hulihin at lipulin” (talatang 12), na “sa kanila'y nakataan ang kapusikitan ng kadiliman” (talatang 17), at “Sapagka't magaling pa sa kanila ang hindi nakakilala ng daan ng katuwiran, kay sa, pagkatapos na makakilala, ay tumalikod sa banal na utos na sa kanila'y ibinigay” (talatang 21). Kaya maliwanag na ang mga bulaang gurong tinutukoy ni Pedro ay patungo sa Impierno. Ang mga Cristianong naniniwala na maaaring mawala ang kaligtasan ay nagaakala na ang mga ito'y minsang naligtas na nawalan ng kanilang kaligtasan at ngayo'y patungo sa Impierno (malibang sila'y magsisi). Ang mga Cristianong naniniwala na ang minsang naligtas ay laging ligtas ay nagsasabi na bagaman ang mga bulaang gurong ito ay nakakilala ng daan ng katuwiran (talatang 21), hindi sila kailan man naligtas sa pasimula pa.
T: Sa 2 Ped 2:1, sinasabi ba ni Pedro na dapat tayong magtaka sa mga bulaang gurong ito?
S: Nagbibigay sa atin ang 2 Pedro 2 ng napakaraming halimbawa mula sa kasaysayan upang ipahiwatig na hindi tayo dapat magtaka sa mga bagay na karagdagang halimbawa lamang. Kung paanong may masasamang tao sa palibot ng mga banal na mananampalataya noong una, gayon din naman may masasamang tao sa gitna ng mga banal na mananampalataya ngayon. Sa katunayan, ang ilan sa kanila ay nasa loob ng iglesia, na nagtuturo ng masasamang bagay.
T: Sa 2 Ped 2:1, sino ang “Panginoon” na bumili sa kanila?
S: Ang salitang Griego na despotes ay matatagpuan lamang nang sampung ulit sa Bagong Tipan. Limang ulit na tumutukoy ito sa puno ng isang sangbahayan, tatlong ulit sa Dios Ama (Lucas 2:29; Mga Gawa 4:24 (despota); Apocalipsis 6:10), at minsan dito sa 2 Pedro 2:1. Ang natitirang paggamit ay tumutukoy kay Jesucristo sa Judas 4, na doo'y sinasabi, “ang tanging Soberano [Dios] at Panginoon natin, si Jesucristo, ay ikinakaila.”
Ang mga Hiper-Calvinista (gaya ni John Gill), at ang ilang iba pang mga Calvinista ay nagdidiin na ang “Panginoon” dito ay hindi lamang si Cristo, kundi ang Ama o ang Dios na Tatlong Persona. Sinasabi nila na hindi ito tumutukoy sa anomang gawang pagtubos, kundi sa “pagbili” ng Dios sa mga Israelita sa Paglabas sa Egipto sa pamamagitan ng pagkalunod ng hukbo ng mga Egipcio. Si Clark ay isang tagapagpaliwanag na may ganitong pananaw.
Ang mga hindi Calvinista, at ang ilang iba pang mga Calvinista ay nagsasabi na ang “Panginoon” dito ay tumutukoy kay Cristo, gaya rin sa Judas 4. Sinasabi ng tagapagpaliwanag na si Blum na ito'y si Cristo dahil sa pagkakakilanlan ng “kanila”, at ang pangngalang “ang bayan” ay lubhang malayo kung ihahambing sa naunang pangngalan na “ang mga bulaang guro.” Ang tagapagpaliwanag na si Edmond Hiebert sa Second Peter and Jude ay nagsasabi na ito'y si Cristo. Ang tagapagpaliwanag na si Alford sa The Greek Testament ay nagpapahayag na “walang pagpapahayag ng pangkalahatang pagtubos na hihigit pa sa linaw nito.”
Ang Calvinistang New Geneva Study Bible p.1981 ay may kawiliwiling pananaw na tahasang kabaligtaran ng kay Alford. Tinatanggap nito na ito'y tumutukoy kay Cristo, nguni't sinasabi na “ang layunin ni Pedro rito ay itampok ang pananagutan ng mga bulaang guro sa halip na magharap ng isang teoriya ng Pagtubos. Sa kanilang pagaangkin na sila'y tinubos ni Cristo, ang kanilang ‘mga gawang nakapapahamak’ (t.2) ay nagdadala ng tanging kahihiyan kay Cristo at sa Kaniyang paghahain dahil sa kasalanan.”
Magkagayon man, ang lahat ay kailangang umamin na, sa isang paraan man lamang, “binili” ng Dios para sa Kaniyang Sarili ang ilan sa mga itinakuwil. Kaya ang tanong ay hindi kung binibili ng Dios sa anomang paraan ang mga itinakuwil, kundi paano.
T: Sa 2 Ped 2:1 at Judas 5, namatay ba si Cristo para sa kanila? Kung gayon, paano?
S: Si Jesus, sa Kaniyang biyaya, ay namatay sa krus upang bigyan ang lahat ng pagkakataong maligtas. “Sapagka't dahil sa biyaya kayo'y nangaligtas sa pamamagitan ng pananampalataya; at ito'y hindi sa inyong sarili, ito'y kaloob ng Dios…” (Efeso 2:8). Gayon man, hindi ang lahat ay magkakaroon ng pananampalataya. Sinasabi ng Hebreo 4:2, “Sapagka't tunay na sa atin ay ipinangaral ang mabuting balita, na gaya rin naman sa kanila: datapuwa't hindi napakinabangan nila ang salitang narinig, sapagka't hindi nalakipan ng pananampalataya ang mga nangakarinig.”
Hindi sasangayon ang mga Calvinistang naniniwala sa limang punto, sa pagsasabing hindi namatay si Jesus para sa mga hindi kailan man tatanggap nito, at wala silang pagkakataong makatakas sa Impierno. Bakit papayagan ng Dios, na makapangyarihan sa lahat at may ganap na kapamahalaan sa lahat, na magkaroon Siya ng mga “nasayang na pagsisikap”, o mga pagtatangkang dalhin sa Kaniya ang mga tao na hindi nagtagumpay?
Ang sagot ay nasa malungkot na panaghoy ni Jesus. “Oh Jerusalem, Jerusalem, na pumapatay sa mga propeta, at bumabato sa mga sinugo sa kaniya! makailang inibig kong tipunin ang iyong mga anak, na gaya ng pagtitipon ng inahing manok sa kaniyang mga sisiw sa ilalim ng kaniyang mga pakpak, at ayaw kayo!” (Mateo 23:37).
Ang Dios ang may kapamahalaan sa lahat ng bagay; maaari pa nga Niyang piliing pigilin ang Kaniyang Sarili. Salamat sa Dios dahil dito, sapagka't kung hindi ay maaaring malipol sa sandaling ito ang lahat ng bagay na makasalanan. Maaaring sabihin ng mga Calvinista na walang nasasayang na pagsisikap, nguni't sa mga salita ng isang hindi Calvinista na nagngangalang Jonas, “Silang nangagmamasid ng mga kabulaanang walang kabuluhan ay nagpapabaya ng kanilang sariling kaawaan.” (Jonas 2:8) Kinakailangang may isang bagay na kanilang pinabayaan.
Paanong matatakuwil ng isang tao ang payo ng Dios, at mapawawalang kabuluhan ang payo ng Dios? Walang sinomang makasasalungat sa payo ng Dios na makapangyarihan sa lahat—malibang piliin ng Dios na pahintulutan ito. Ang isa pang hindi Calvinista, si Lucas, ay sumulat, “Datapuwa't niwalang kabuluhan ng mga Fariseo at ng mga tagapagtanggol ng kautusan ang payo ng Dios laban sa kanilang sarili, palibhasa'y hindi sila nangagpabautismo sa kaniya.” (Lucas 7:30).
Hindi sa ibig ng Dios na Siya'y itakuwil ng mga tao at sila'y mapahamak, kundi kaya ng Dios na pahintulutan ito kung ibig Niya—at ginawa nga Niya. Sinasabi ng Ezekiel 33:11, “Sabihin mo sa kanila, ‘Buhay ako, sabi ng Panginoong Dios, wala akong kasayahan sa kamatayan ng masama; kundi ang masama ay humiwalay sa kaniyang lakad at mabuhay.…’”
“Ito'y mabuti at nakalulugod sa paningin ng Dios na ating Tagapagligtas; Na ang ibig niya'y ang lahat ng mga tao ay mangaligtas, at mangakaalam ng pagkakilala sa katotohanan. Sapagka't may isang Dios at may isang tagapamagitan sa Dios at sa mga tao, ang taong si Cristo Jesus, Na ibinigay ang kaniyang sarili na pangtubos sa lahat; patotoong sa kaniyang sariling kapanahunan.” (1 Timoteo 2:3-6)
Hindi namatay si Jesus para sa ilan lamang sa sanglibutan sa 1 Juan 2:2; kundi, alin sa dalawa: inililigaw ng talatang yaon ang lahat ng mga unang Cristianong nagsasalita ng Griego, o namatay si Jesus para sa buong sanglibutan. Mayroon ding tangi at tiyak na bahagi ang pagtubos ni Cristo, nguni't dapat nating ilagay nang magkatabi ang dalawa, sapagka't si Jesus ay “siyang Tagapagligtas ng lahat ng mga tao, lalong lalo na sa mga nagsisisampalataya.” (1 Timoteo 4:10)
1 Juan 2:2 “At siya ang pangpalubag-loob sa ating mga kasalanan; at hindi lamang sa ating mga kasalanan, kundi sa mga kasalanan din naman ng buong sanglibutan.”
Roma 5:18 “Kaya nga kung paanong sa pamamagitan ng isang pagsuway ang kahatulan ay dumating sa lahat ng mga tao, gayon din naman sa pamamagitan ng isang gawang katuwiran ay dumating ang malayang kaloob sa lahat ng mga tao sa ikaaaring-ganap sa buhay.” Ngayon, kung ang ikalawang “lahat” ay hindi nangangahulugang lahat ng tao, bakit ang unang “lahat” ay nangangahulugang lahat ng tao? Ang mga salita ay iisa sa Griego at sa pagkaunawa ng mga unang Cristiano.
(Ang mga sipi ng Biblia ay mula sa Ang Biblia)
T: Sa 2 Ped 2:2, yamang may mga taong nagsisikap na hanapin ang katotohanan, bakit pahihintulutan ng Dios na pagsalitaan ng masama ang daan ng katotohanan?
S: Binibigyan tayo ng Dios ng sapat na kalayaan upang magamit natin ito sa masama at saktan ang ating sarili. Binibigyan pa nga tayo ng Dios ng sapat na kalayaan upang saktan din ang iba.
1. Ang ilang bahagi man lamang ng katotohanan ng Dios ay laging masusumpungan (Roma 1:19-20; Awit 19:1-3).
2. Ang Dios ay sabik na magpahayag ng lalong maraming katotohanan sa mga humahanap sa Kaniya (Mateo 7:11; Roma 2:7).
3. Ang Dios ay matuwid, at hinahatulan Niya ang mga tao ayon sa kanilang nalalaman (Roma 4:15; 5:13, Deuteronomio 1:39).
4. Gayon man, sa mga hindi humahanap sa Dios, ang Dios ay hindi nagaatubiling pahintulutan silang maniwala sa kasinungalingan at malito sa lubos na kahangalan (Roma 11:8-10).
T: Sa 2 Ped 2:3, bakit nawiwili ang mga tao sa mga kathang salaysay?
S: Ibig ng mga tao na makarinig ng mga kawiliwiling salaysay, at ang isang salaysay ay lalong kawiliwili kung ito'y talagang totoo. Kaya, sa isang paglukso ng pangangatwiran, wari'y totoo sa likas na pagkatao na kung minsan ay ibig ng mga tao na ang lalong kawiliwiling mga salaysay ay maging totoo, kaya't lalo silang nahihilig na ituring ang mga ito na totoo. Maging ang mga salaysay man ng mga sinaunang Hindu at mga Gnostico, o ng Mormonismo o ng Scientology sa ngayon, ang mga tao ay kumatha ng mga kawiliwiling salaysay na pinaniwalaan ng marami.
T: Sa 2 Ped 2:4 at Judas 6, ang mga anghel na nagkasala ba ay nakagapos, o sila ba'y malaya gaya ng sinasabi ng Apoc 16:14 at ng ibang mga talata?
S: Tatlong bagay na dapat isaalang-alang sa pagsagot.
1. Ang ilang mga demonio ay nakagapos.
2. Ang iba ay malaya, gaya ng ipinakikita ng Mateo 12:22; 17:14-18; at Mga Gawa 16:16-18.
3. Ang ilang mga demonio ay malaya, nguni't nangatatakot na sila'y igapos sa pamamagitan ng mga salita ni Jesus sa Lucas 8:28-32.
T: Sa 2 Ped 2:5, yamang walong “kaluluwa” lamang ang iniligtas ng Dios sa daong, paano naman ang mga hayop sa dagat na may “kaluluwa” sa Apoc 16:3?
S: Bagaman iisa ang salitang Griego, magkaiba ang pinagkakagamitan. Sa 2 Pedro 2:5, ang tinutukoy ay mga kaluluwa ng tao. Ang salitang Griego ay maaari ring mangahulugang buhay, gaya ng sa Apocalipsis 16:3. Kaya ang tao lamang ang may kaluluwang pangtao na nangangailangang iligtas, gaya ng sa 2 Pedro 2:5, nguni't ang mga hayop ay may buhay din, gaya ng sa Apocalipsis 16:3.
T: Sa 2 Ped 2:7-8, paanong si Lot ay naging isang taong matuwid, gayong ganoon ang kaniyang ginawa sa Gen 19:30-38?
S: Tatlong bagay na dapat isaalang-alang sa pagsagot.
1. Si Lot ay nalinlang na makagawa ng pakikiapid sa kamaganak dahil sa labis na alak, pagkatapos lamang na mawalan siya ng kaniyang asawa.
2. Ang patuloy na pagudyok at pagtukso ng mga hindi matuwid ay makahihila pababa maging sa isang taong matuwid.
3. Ang kasalanan ni Lot ay naganap pagkatapos ng mga pangyayaring tinutukoy ng 2 Pedro 2:7-8.
T: Sa 2 Ped 2:8, paanong nararapat na ang matuwid na kaluluwa ng isang tao ay mabagabag sa masasamang gawa ng iba? Paanong hindi ito dapat?
S: Sinikap ni Lot na mamuhay nang matuwid sa gitna ng isang bayang lubhang masama. Hindi lamang siya pinighati nito sa labas, kundi inilagay pa siya nito sa panganib sa katawan nang dumating ang dalawang panauhin. Lalo pang masama, ang pagsuway ng kaniyang asawa ay naging sanhi ng kamatayan nito. Lalo pang masama, ang masasamang tao sa kaniyang palibot ay nakaapekto sa kaniyang ugali, anupa't siya'y nalasing. At ang pinakamasama sa lahat, hindi lamang ang kaniyang sariling ugali ang naapektuhan nito, kundi pati ang ugali ng kaniyang mga anak. May hangganan na doo'y dapat itanong ng isang tao kung talaga bang ibig ng Dios na siya'y manirahan doon.
T: Sa 2 Ped 2:9, yamang si Lot ay nakiapid sa kamaganak, paanong si Lot ay naging halimbawa kung paanong iniligtas ng Dios ang mga banal sa tukso?
S: Si Lot ay kapakipakinabang na halimbawa kapuwa ng ginagawa ng Dios at ng hindi ginagawa ng Dios. Si Lot ay namuhay ng banal na pamumuhay. Iniligtas ng Dios ang bawa't isa sa kaniyang sangbahayan, maliban sa asawa ni Lot na lumingon at naging haliging asin. Gayon man, ang mga anak na babae ni Lot, nang malasing si Lot, ay nakiapid sa kaniya. Iniligtas ng Dios si Lot, nguni't hindi kailan man inalis ng Dios kay Lot ang pananagutang bantayan ang kaniyang buhay at magsikap sa kabanalan.
Ang isa pang malungkot na halimbawa ng isang banal na tao, ng dakilang pagliligtas ng Dios, at ng pagtalikod ng taong yaon pagkatapos, ay si Gedeon sa Mga Hukom 8:24-28.
T: Sa 2 Ped 2:9-10, ano ang pagkakaiba ng mga “hindi matuwid” at ng mga lalong sumusunod sa maruming pita ng makasalanang likas at humahamak sa kapamahalaan?
S: Ang pagsunod sa maruming pita ng makasalanang likas, at ang paghamak sa kapamahalaan, ay dalawang lalong malubhang anyo ng kalikuan.
May pagkakaiba ang di-masiglang kalikuan at ang masiglang kalikuan. May pagkakaiba ang mga taong madalas mabuwal kapag dumarating ang anomang tukso, at ang mga taong naghahanap ng mga paraan upang mabuwal. Kung minsan ang mga tao ay wari'y “laging nagsisisi” sa kanilang kasalanan, nguni't patuloy nilang ginagawa ito. Ang iba naman ay hindi man lamang nagkukunwaring nagsisisi, kundi ginagawa lamang ang wari'y likas sa kanila. At ang iba pa ay wari'y may mapanghamong kapalaluan sa kanilang kasalanan. Anong kabutihan ang naroroon sa pagiging “pinakamahusay na manginginom” sa isang paligsahan sa pagiinom, sa pagkakaroon ng pinakamaraming “nabilang” na mga taong kanilang sinipingan (at pagkatapos ay iniwan)? May mga pelikulang lumuluwalhati sa kung gaano kahusay na magnanakaw ang ilang tao, o kung gaano sila kahusay na mamamatay-tao. Marahil ay mababawasan ang mga “nagmamalaki” sa kanilang sariling kasalanan kung mababawasan ang mga “pinagmamalakihan” na humahanga sa kanilang makasalanang mga gawa.
T: Sa 2 Ped 2:10 at Judas 8-10, paanong pagsasalitaan ng masama ng mga tao ang mga nilalang sa kalangitan?
S: May iba't ibang anyo ang paninirang-puri. Ang paninirang-puri ay maaaring mangahulugang kumatha ng mga kasinungalingan tungkol sa isang bagay. Ang mga anghel ba ay kawangis ng magagandang maliliit na sanggol na may mga pakpak? Paano naman si Miguel, at ang anghel na lumipol sa hukbo ng mga taga Asiria? Ang mga demonio bang lahat ay may mga sungay at mga tinidor na pangdayami? Sa katunayan, sinasabi ng Biblia na si Lucifer ay lubhang maganda ang anyo. Nang dakong huli, ang mga Gnostico ay may lubhang masalimuot na mga katha na kanilang inimbento tungkol sa mga anghel at sa mga nilalang na halos dios. Hindi tayo dapat kumatha ng mga bagay tungkol sa mga anghel o tungkol sa mga demonio.
Ang paninirang-puri ay maaaring mangahulugang tuyain o ipagwalang-bahala ang isang bagay. Sa palagay ko'y hindi kailan man maiisip ni Job na ipagwalang-bahala si Satanas.
Ang paninirang-puri sa 2 Pedro 2:10 at Judas 8-10 ay nangangahulugang magsakdal laban sa isang tao, sa sarili mong kapamahalaan. Kaya maging si Miguel ay hindi tuwirang sumaway kay Satanas, kundi nagsabi, “Sawayin ka nawa ng Panginoon.”
T: Sa 2 Ped 2:10, anong kapamahalaan ang tinutukoy rito?
S: Ang salitang isinaling kapamahalaan ay maaaring tumukoy sa kapamahalaan ng Dios, ng mga pinuno ng iglesia, ng mga pinuno ng pamahalaan, ng mga magulang, o sa kapamahalaan sa pangkalahatan. Kadalasan, ang mga taong humahamak sa isang uri ng kapamahalaan ay nahihirapang pasakop sa anomang kapamahalaan sa pangkalahatan. Walang anomang nagpapahiwatig na isang uri lamang ng kapamahalaan ang tinutukoy ni Pedro at hindi ang iba.
Gaya ng ipinahihiwatig ng 2 Pedro 2:10, ang paghamak sa kapamahalaan at ang maruruming pita ay maaaring magkasabay. Sinasabi ng Believer’s Bible Commentary p.2297, “Hindi lihim na ang mga bulaang pinunong pangrelihiyon, na nagpapanggap na mga ministro ni Cristo, ay madalas makilala sa mababang pamantayang moral. Hindi lamang sila nagpapakasasa sa mga ipinagbabawal na gawaing sekswal, kundi hayagan pa nilang itinataguyod ang kalayawan. Ang kapelyang Episcopal ng isang paaralan ng mga dalaga sa Baltimore, Maryland, ay sumulat: ‘Tayong lahat ay dapat magpahinga at huwag nang makadama ng pagkakasala tungkol sa ating mga gawain, mga pagiisip at mga pita na sekswal. At ito ang ibig kong sabihin, maging ang mga pagiisip na yaon man ay heterosekswal, homosekswal o autosekswal …. Ang sekso ay kasiyahan … at ito'y nangangahulugang walang mga kautusang nakakabit na dapat mong gawin o hindi gawin. Walang mga tuntunin ang laro, wika nga.’” (sinipi mula sa Pageant Magazine, Oktubre, 1965.)
T: Sa 2 Ped 2:10-11, saan pa ginamit ang salitang Griego para sa maluwalhati o makapangyarihang mga nilalang?
S: Ginamit ito sa malawak na iba't ibang pinagkakagamitan. Narito ang ilan sa mga ito.
Ang Shekinah na kaluwalhatian ng Dios: Lu 2:9; Gawa 7:55
Ang kaluwalhatian ng Dios, o ang ating pagluwalhati sa Dios: Mat 24:30; Mar 13:26; Lu 2:14; 19:38; 21:27; Jn 7:18; 11:4; Rom 1:23; 3:7,23; 4:20; 15:7; 16:27; 1 Cor 10:31; 2 Cor 1:20; 4:6; 4:15; 8:19; Gal 1:5; Efe 3:21; Fil 1:11; 4:19; Col 1:17; 1 Tim 1:17; Tit 2:13; Heb 1:3; 1 Ped 4:13,14; 2 Ped 1:17; Apocalipsis 4:9,11; 19:7; Jer 13:16 (Septuaginta); 1 Sam 6:5 (Septuaginta)
Luwalhati nawa sa Panginoon: 2 Tim 4:18
Pagluwalhati sa Dios: Apocalipsis 11:13; 14:7; iba't ibang anyo ng doxa sa awit ni Moises sa Ex 15:1-6 sa Septuaginta
Magbigay ng kaluwalhatian sa Dios [sa pagsasabi ng katotohanan]: Jn 9:24; Jos 7:19 sa Septuaginta
Parangalan ang Dios: Ang aklat na apokripa na 4 Macabeo 1:12
Hindi pagbibigay ng kaluwalhatian sa Dios: Gawa 12:23; Apocalipsis 16:9
Kamahalan ng biyaya ng Dios: Rom 9:23; Efe 1:12,14,18; 3:16; 1 Tim 1:11; 2 Ped 1:3; Efe 1:6
Mga gawa ng kapangyarihan: Jn 11:40; Rom 6:4 (= Isa 12:2; 45:24 Sept.)
Ang Ama: Jn 8:49; Efe 1:17; Fil 2:11; 4:20
Niluluwalhati ng Ama si Cristo: Jn 8:54
Kamahalan ni Cristo: Mar 10:37; Mat 16:27; Mar 8:38; Lu 9:26; 24:26; Jn 17:5,22,24; 1 Tim 3:16; Heb 2:7,9; 13:21; 1 Ped 1:11,21; Fil 3:21; Apocalipsis 5:12
Niluwalhati ng Ama/Dios ang Anak: Jn 11:4; 2 Ped 1:17
Si Jesus ay may lalong dakilang karangalan kaysa kay Moises: Heb 3:3
Si Cristo sa pagbabagong-anyo: Lu 9:32
Nang mangagpakita ang mga anghel: Lu 9:31; Apocalipsis 18:1
Ang mga tao ay kaluwalhatian ni Cristo: 2 Cor 8:23
Dapat nating luwalhatiin si Cristo: 2 Ped 3:18
Pinupuri tayo ng Dios: Jn 5:44
Ang pagpaparangal o pagpupuri ng isang tao sa iba: Lu 14:10; Jn 5:44
Hindi paghahanap ng papuri ng mga tao: 1 Tes 2:6
Ang mukha ni Moises: 2 Cor 3:7
Sa ikaluluwalhati natin: 1 Cor 2:7; 2 Cor 6:8; Efe 3:13
Ang mga taga Tesalonica ay kaluwalhatian ni Pablo: 1 Tes 2:20
Tatanggap tayo ng putong ng kaluwalhatian: 1 Ped 5:4
Ang kanilang kaluwalhatian ay nasa kanilang kahihiyan: Fil 3:19
Paghahanap ng karangalan para sa sarili: Jn 7:18; 8:50,54
Dalawahan: Inibig ang kaluwalhatian ng mga tao ng higit kaysa kaluwalhatian ng Dios. Jn 12:43
Araw, buwan, at mga bituin: Gawa 22:11; 1 Cor 15:40
Iba pang mga dako: 1 Ped 1:17
Ayon sa Lexicon ni Thayer, sa Griegong klasiko ang salitang doxa ay may kahulugang sumasaklaw mula sa sariling palagay o guniguni ng isang tao hanggang sa kabantugan sa madla.
Sa aklat na apokripa na 4 Macabeo 5:17 ito'y nangangahulugang palagay, pasiya o pananaw, ayon sa Greek Lexicon of the New Testament ni Thayer, p.155.
Sinasabi pa ng Lexicon ni Thayer na bagaman hindi ito nangangahulugang kaningningan, o kaliwanagan, sa mga sulating Griego, ginamit ito sa gayong kahulugan sa Biblia bilang salin ng salitang Hebreo.
Gaya ng inyong nakikita, ang kaluwalhatian ay isang lubhang mahalagang diwa sa Biblia. Sinasabi ng 2 Corinto 3:18 na dapat nating maaninag ang kaluwalhatian ng Panginoon. Maaaring ang iyong pansin ay nakatuon sa kung gaano mo iniibig ang iba alang-alang sa Dios, kung gaano karami ang iyong nalalaman, at kung gaano karami ang iyong ginagawa; nguni't ang iyong pansin ba ay nakatuon din sa kung paano mo inaaninag ang kaluwalhatian ng Dios?
T: Sa 2 Ped 2:10-11, sino ang mga maluwalhati o makapangyarihang nilalang dito?
S: Ang salitang Griego na doxas ay sa titik ay “mga kaluwalhatian” (Strong’s 1391). Sa Griegong klasiko ito'y ginamit sa pagkakaroon ng palagay, ng mataas na palagay, o ng karangalan. Ayon sa Vocabulary of the Greek New Testament nina Moulton at Milligan p.168, ito'y ginamit tungkol sa araw, sa paglalarawan sa mga babae at sa mga sasakyang dagat, at sa isang papiro ng astrolohiya. Ginamit ng mga Cristianong nagsasalita ng Griego ang salitang ito para sa kaluwalhatian o kamahalan ng Dios, at ng mga anghel, at sa pagluwalhati ng Dios sa atin, sa Bagong Tipan at sa saling Septuaginta ng Lumang Tipan.
May mga pagkakahawig ang 2 Pedro at ang Judas. Sinasabi ng Judas 8 na itinatakuwil ng masasamang taong ito ang kapamahalaan at pinagsasalitaan ng masama ang mga nilalang sa kalangitan (doxa, ang gayon ding salitang Griego). Ibinibigay pa ng Judas 9 ang halimbawa ni Miguel na hindi tuwirang sumaway kay Satanas, kundi sa halip ay nagsabi, “Sawayin ka nawa ng Panginoon.”
Dalawang Kongklusyon: Ipinakikita ng mga pagkakahawig sa Judas na ito'y tumutukoy sa pagsasalita ng masama laban sa mga nilalang sa kalangitan. Gayon man, walang anoman sa salita na pumipigil upang ito'y tumukoy rin sa pagsasalita ng masama laban sa ibang mga “may mataas na katungkulan”, maging sila man ay mga pinuno ng iglesia o ng pamahalaan.
T: Sa 2 Ped 2:12, paanong ang ilang tao ay kahalintulad ng mga kinapal na walang bait?
S: Ang ilang hayop ay may kakayahan lamang na magisip tungkol sa kaligtasan, sa pagkain, sa pagaasawa, sa kalayawan, at sa pakikipaglaban at pananaig. Ang ilang tao ay lubhang kahalintulad nito.
T: Sa 2 Ped 2:13, paano mo ipaliliwanag sa isang hindi sumasampalataya kung bakit hindi mabuti ang mabuhay para sa pagsasaya?
S: Gaya ng itinatanong ng Jeremias 5:31b, “ano ang inyong gagawin sa kawakasan niyaon?” Ipagpalagay na ikaw ay dumalo sa “pinakadakilang” piging ng pagsasaya ilang taon na ang nakaraan. Paano ka nito gagawing lalong maligaya sa araw na ito? Hanapin ang kagalakang nananatili, hindi ang panandaliang kalayawan na nauuwi sa kirot.
T: Sa 2 Ped 2:14, ano pa ang sinasabi ng Biblia tungkol sa mga mata at sa pangangalunya? Paano sila nauugnay?
S: Kadalasan ang mga tukso sa pangangalunya ay dumarating sa pamamagitan ng mga mata. Marahil iyan ang dahilan kung bakit binanggit ni Jesus, bilang talinghaga, ang pagdukit sa iyong mata sa halip na mangalunya, sa Mateo 5:27-30. Sinabi ni Job na siya'y “nakipagtipan sa [kaniyang] mga mata” na hindi titingin nang may pita sa isang dalaga (Job 31:1).
T: Sa 2 Ped 2:15, paanong ang mga tao, maging ang mga mananampalataya sa ngayon, ay maaaring maligaw upang sumunod sa daan ni Balaam na anak ni Beor?
S: Hindi kailan man tuwirang itinakuwil ni Balaam ang Dios; bagkus, nakipagkasundo siya sa masama alang-alang sa salapi. Ang salapi ay hindi masama, at ang paghahanap-buhay ay hindi masama. Nguni't dahil dito, madalas ay lubhang madaling ipagmatuwid ang pakikipagkasundo sa masama laban sa iyong pananampalataya dahil sa pagibig sa salapi, gaya ng ginawa ni Balaam.
T: Sa 2 Ped 2:16, paanong ang isang tunay na propeta ng Dios na gaya ni Balaam na anak ni Beor ay nagkaroon ng kaululan?
S: Si Balaam ay hindi ulol sa kahulugang nasiraan ng bait, kundi si Balaam ay ulol sa kahulugang gumagawa ng mga kahangalan at nagsisikap na lampasan ang mga hangganan ng ipinahihintulot ng Dios upang kumita ng salapi. Kaululan ang magsikap na abutin ang pinakadulong hangganan ng kalooban ng Dios alang-alang sa salapi, sa kalayawan, o sa katiwasayan, nguni't ginagawa pa rin ito ng mga tao sa ngayon.
T: Sa 2 Ped 2:17-19, paanong ang ilang guro ay kahalintulad ng mga balong walang tubig? Ito ba'y nauugnay sa Kaw 25:14?
S: Ang isang bukal ay kapuwa kaakit-akit tingnan at may tubig na magagamit. Nguni't kung walang tubig, ang bukal ay nagbibigay ng malikmata ng pagiging kapakipakinabang, gayong hindi naman. Kung minsan ang mga guro ay wari'y mabuti sa paningin ng ilan, nguni't hindi sila nagtuturo ng katotohanan, kundi ng kanilang sariling mga palagay lamang. Ang ibang mga guro ay maaaring may kaalaman, nguni't ang kanilang pagtuturo ay walang buhay, sapagka't hindi nila ibinabahagi ang tubig na buhay ni Cristo.
T: Itinuturo ba ng 2 Ped 2:19-22 na maaaring mawala ang kaligtasan ng mga tao?
S: Ang salitang Griego para sa “pagkakilala” rito ay nangangahulugang “pagkilala” o “pagamin”. Ginagamit ito ng ilang mga Cristiano upang ipakita na maaaring mawala ang kaligtasan ng mga mananampalataya. Hindi sumasangayon ang ibang mga Cristiano, sapagka't ang mga babuyin at ang mga aso ay kumakatawan sa mga hayop na marumi. Pansinin na ang babuyin ay hinugasan lamang sa labas, at kapuwa ang babuyin at ang aso ay hindi kailan man nabago mula sa pagiging babuyin at aso.
Ang lahat ng mga Cristiano ay maaaring magkaisa na may mga nasa iglesia na sa paningin ng iba, sa loob man lamang ng isang panahon, ay wari'y mga Cristiano, nguni't sila'y paroroon sa Impierno pagkamatay nila. Ipinakikita ng 1001 Bible Questions Answered p.87 na ito'y isang mabigat na babala sa mga nakakaalam ng daan ng kaligtasan at gayon ma'y itinatakuwil ito. Tingnan din ang pagtalakay sa Hebreo 6:4-8.
Tinatalakay ng Hard Sayings of the Bible p.729-730 kung paanong ang mga tao ay maaaring tumalikod sa pananampalataya at maging lalong masama ang kalagayan at mapasa Impierno, at ang mga taong yaon ay “nangagbalik-loob”, bagaman hindi nito sinasabing sila'y ipinanganak na muli.
T: Sa 2 Ped 2:19-22, bilang pagsasalita para sa kabilang panig, kung ang isang baboy ay salawahan, o ang isang aso ay pumapatay ng ibang mga aso, at hindi iyon ikinagagalit ng Dios, bakit naman ikinagagalit ng Dios kapag ginagawa rin ito ng mga tao?
S: Maging ang baboy o ang aso ay hindi lumilimot kung ano siya, nguni't ang ilang tao, sa wari, ay lumilimot na sila'y nilalang para sa isang bagay na lalong mabuti kaysa sa mamuhay lamang na gaya ng isang hayop.
T: Sa 2 Ped 3:1, ano talaga ang mga layunin ng Dios sa pagbibigay sa atin ng hula?
S: Nakikita natin ang tatlong dahilan man lamang kung bakit pinagpala tayo ng Dios ng Kaniyang mga salitang panghula.
a) Kung minsan ay may tiyak na mga bagay na dapat nating gawin kapag nakita natin ang isang kalagayang inihula. Halimbawa, tungkol sa Babilonia na tinutukoy sa Apocalipsis, tayo'y inuutusang “Magsilabas kayo / magsitakas kayo sa Babilonia”. Nang dumating ang Mesias, ang mga Judio ay dapat sanang nakakilala at sumunod sa Kaniya.
b) Kapag nangyayari ang mga bagay na nakapanglulupaypay at masasama, madalas ay sinasabi na sa atin ng Dios nang una pa, upang makita natin na oo, nalalaman ng Dios ang tungkol dito, at maging ang mga bagay na ito ay hindi makasisira sa panukala ng Dios. Ang ilang halimbawa nito ay nasa Daniel 7:28 at Daniel 11.
c) Upang patibayin ang ating pananampalataya, sa ating pagkakita na tinutupad ng Dios ang Kaniyang ipinangako.
T: Ano ang inaangkin ng 2 Pedro 3:1-2?
S: Inaangkin ni Pedro na ang kaniyang mga salita at ang mga salita ng ibang mga apostol ay kapantay ng kapamahalaan ng Lumang Tipan. Tahasan ding pinagtitibay ni Pedro na ang mga sulat ni Pablo ay kasulatan sa 2 Pedro 3:15-16.
T: Sa 2 Ped 3:3, ano talaga ang isang manunuya?
S: Una, kung ano ang hindi isang manunuya, at saka kung ano ito.
Ang bawa't isa ay may pagaalinlangan sa ilang mga bagay—o dapat man lamang na magkagayon. Hindi mabuti ang maging mapaniwalain sa anomang bagay; bagkus, dapat tayong magalinlangan sa mga bagay na alin man sa walang katibayan o may maraming katibayang sumasalungat.
Datapuwa't ang isang manunuya ay hayagang nagaalinlangan sa mga bagay na ang katibayan ay hindi niya sinuri, o kaya'y ipinagwalang-bahala niya ang katibayan sa isang bagay. Kadalasan ang isang manunuya ay nagmumukhang hangal sapagka't hayagan niyang tinutuya ang isang bagay na nalalaman ng iba na totoo.
T: Sa 2 Ped 3:3, paanong madalas na magkasama ang panunuya at ang pagsunod sa kanilang sariling masasamang pita?
S: Maraming ulit na ang kahulihulihang dahilan ng panunuya, bagaman hindi sinasabi, ay upang magkaroon ng pagmamatuwid sa pagsunod sa kanilang sariling mga pita sa halip na sa Dios. Kung hindi sila naniniwala sa Dios, hindi sila makadarama ng pagkakasala sa hindi pagsunod sa Kaniya.
T: Tumutukoy ba ang 2 Ped 3:4-7 sa uniformitarianismo?
S: Marahil nga. Ang uniformitarianismo ay ang laganap na pananaw sa heolohiya ng sanglibutan na ang mga prosesong umiiral ngayon, kasama ang panahon, ang lahat ng kinakailangan upang ipaliwanag ang lahat ng nakaraang pangyayari sa kasaysayan ng lupa.
Gayon man, ang pananaw na Uniformitarian ay nawawalan ng lakas sa ngayon. Parami nang parami ang mga heologo na tumatanggap ng ibang pananaw, na itinataguyod ni Stephen Jay Gould, na tinatawag na punctuated equilibrium (ekilibriyong may mga biglang pagbabago), sapagka't lalong pinatutunayan ito ng katibayang heolohiko. Bagaman si Gould ay isang matibay na ateista, ang ilan sa mga katibayang pumapabor sa punctuated equilibrium laban sa uniformitarianismo ay pumapabor din sa Paglalang (maging sa pananaw na matanda ang lupa o bata ang lupa).
T: Sa 2 Ped 3:5-8, bakit sa palagay mo nilipol ang sanglibutan sa baha at sa apoy?
S: Ito'y nilipol ng baha ni Noe sa Genesis 6-8. Nguni't nangako ang Dios sa Genesis 9:11 na hindi na Niya muling lilipulin ang lupa sa pamamagitan ng baha. Kaya nangako ang Dios na hindi Niya gagamitin ang baha upang lipulin ang lupa sa hinaharap.
T: Sa 2 Ped 3:7, ang “paglipol” o “kapahamakan” ba ay nangangahulugang ang mga hindi sumasampalataya ay lubusang papawiin sa pagiral?
S: Hindi. Tatlong bagay na dapat isaalang-alang sa pagsagot.
1. Ang Impierno ay walang hanggang kaparusahan sa Mateo 25:41,46. Si Satanas at ang iba ay pahihirapan magpakailan man sa Apocalipsis 20:10.
2. Ito'y pagkapahamak sa Lucas 13:3; Juan 3:15, 16, 10:28 at sa iba pa. Ito'y walang hanggang kapahamakan sa 2 Tesalonica 1:9, at ang mga hindi sumasampalataya ay lilipulin sa 1 Corinto 6:13; 2 Tesalonica 2:8; Apocalipsis 11:18; at sa iba pang mga talata.
3. Walang talata sa Biblia na nagsasabing ang mga tao ay lubusang papawiin sa pagiral.
Paanong magiging totoo kapuwa ang 1 at ang 2? Maaaring sa dalawang posibleng paraan, o maaaring kapuwa.
1. Mga Guho: Maraming bagay sa lupa ang maaaring mawasak at gayon ma'y umiiral pa rin. Ang mga ito'y nagbibigay ng mga payak na halimbawa kung paanong ang mga tao ay maaaring malipol at gayon ma'y umiiral magpakailan man. Ang mga sasakyan ay maaaring mawasak at saka dalhin sa tambakan ng mga yagit. Ang isang bahay ay maaaring masunog, at pagkatapos ay itulak ng makina at hakutin ang mga nasunog na labi. Sa wakas, ang mga masasama ay umiiral pa rin, kahit na malipol na ang kanilang mga katawan.
2. Mga Asymptote: Ang isang bagay ay maaaring nasa proseso ng pagpawi sa pagiral, at gayon ma'y maaaring walang hanggan ang bagay na yaon sapagka't ang proseso ay tumatagal magpakailan man. Bilang halimbawa, ipagpalagay na bawa't taon ay nababawasan ng kalahati ang laki ng isang bagay. Ilang taon ang lilipas hanggang ang laki nito ay maging eksaktong wala? Ang sagot ay walang katapusang bilang ng mga taon. Wala akong nakitang anoman sa Biblia na pumapabor o sumasalungat sa haka-hakang ito tungkol sa mga asymptote.
Ang ilang nagtuturo ng sa diwa ay pananaw ng asymptote ay iniharap ito bilang kahalili ng tradisyonal na pananaw (mga guho). Gayon man, ang mga pananaw na ito ay nagpupuno sa isa't isa, at ang pagpapakita na makatwiran ang pananaw ng asymptote ay walang anomang ibinabawas sa tradisyonal na pananaw.
Tingnan ang When Critics Ask p.493-494, ang When Cultists Ask p.297, at ang kasunod na tanong.
T: Sa 2 Ped 3:7,10-12, Apoc 21:1; at Sof 1:2-3, paanong ang lupa ay lilipulin, gayong sinasabi ng Ecl 1:4 na ang lupa ay nananatili magpakailan man?
S: Upang sagutin ito, tingnan natin kung paanong ang lupa ay nilipol ng baha. Sinasabi ng Genesis 9:11 na “nilipol” ng baha ang lupa. Ang saligan at ang mga bato ay naroon pa rin, nguni't ang lahat ng buhay, at ang lahat ng iba pa, ay pinawi sa ibabaw ng lupa ng baha. Kaya nang lipulin ang lupa noong kapanahunan ni Noe, hindi ito naging wala, kundi nilinis ang ibabaw nito.
Ang salitang Hebreo para sa lupa ay may saklaw ng kahulugan, gaya rin ng salita para sa lupa sa Ingles. Ang lupa ay maaaring mangahulugang alabok, ang lupain, ang sanglibutang ito, o kung ano ang nasa sanglibutang ito. Pinili ng Dios na ang nasa ilalim ng ibabaw ay manatili magpakailan man, nguni't lilinisin ng Dios ang ibabaw nito gaya ng Kaniyang sinasabi sa Sofonias 1:2-3. Ang bagong lupa sa Apocalipsis 21:1 ay ibabatay sa natira sa dating lupa.
T: Sa 2 Ped 3:8, ano ang kahulugan ng 1,000 taon?
S: Hindi nagkakaisa ang mga tunay na Cristiano tungkol dito.
1. Ang ilan ay nagiisip dito na halos isang pagtutumbas: 1 araw sa Genesis = 1,000 ng ating mga taon. Ang Sulat ni Bernabe (c.70-130 A.D.) kapitulo 15 p.146 ay nagsasabi, “Pakinggan ninyo, mga anak ko, ang kahulugan ng pananalitang ito, ‘Natapos Niya sa anim na araw.’ Ipinakikilala nito na tatapusin ng Panginoon ang lahat ng bagay sa anim na libong taon, sapagka't ang isang araw sa Kaniya ay isang libong taon. At Siya rin ang nagpapatotoo, na nagsasabi, ‘Narito, ang araw na ito ay magiging gaya ng isang libong taon.’ Kaya nga, mga anak ko, sa anim na araw, samakatuwid baga'y sa anim na libong taon, ang lahat ng bagay ay matatapos. At Siya'y nagpahinga sa ikapitong araw.”
2. Ang iba naman ay nakikita ang salitang “gaya” at ang katotohanang ang 1 ay gaya ng 1,000 at ang 1,000 ay gaya ng 1, bilang nangangahulugan lamang na ang tinatawag ng Dios na isa sa Kaniyang mga araw ay maaaring lubhang mahaba o lubhang maikli kung ihahambing sa ating panahon. Isang halimbawa na ang salitang Hebreo na yom ay nangangahulugang higit sa 24 na oras ay nang ihula na sila'y tatawid sa Ilog Jordan sa Deuteronomio 9:1. Gayon din, kapuwa sa Luma at sa Bagong Tipan, ang “Araw ng Panginoon” ay higit sa isang panahong 24 na oras.
T: Sa 2 Ped 3:8-9, bakit sa palagay mo ay naghintay ang Dios nang gayon katagal pagkatapos ng paglalang ng sanglibutan bago suguin si Jesucristo, sa unang pagkakataon?
S: Ang maikling sagot ay dumating si Jesus nang eksakto sa panahong Siya'y dumating sapagka't sa Daniel 9:20-27 ay iyon ang panahong inihula ng Dios na darating si Jesus. Gayon man, ito'y nagbabangon ng tanong kung bakit hindi inihula ng Dios ang ibang panahon sa halip, at dumating si Jesus sa panahong yaon?
Sinasabi ng Roma 5:6, “Sapagka't ... sa takdang panahon ay namatay si Cristo dahil sa masasama.” Hindi tuwirang sinasagot ng Kasulatan kung bakit iyon ang takdang panahon, nguni't kawiliwiling magbulaybulay tungkol dito.
Hindi bababa sa 60% ng mga tao ay nabuhay pagkatapos: Tinataya natin na mahigit 32 bilyon, o 100-117 bilyon, na mga tao ang nabuhay sa lupa kailan man. Hindi bababa sa 60% sa kanila ang nabuhay pagkatapos ng kapanahunan ni Cristo.
Makatarungan sa mga nauna: Tinitingnan ng Dios ang mga tao batay sa katotohanang nasa kanila; ang kasalanan ay hindi ibinibilang kung walang kautusan (Roma 4:15; 5:13). Kaya ang mga taong nabuhay bago si Cristo, gaya ni Abraham, ni David, at iba pa, ay maaaring maligtas sa pamamagitan ni Cristo, bagaman hindi pa dumarating si Cristo.
Lalong mapayapang panahon: Ang kapanahunan ni Cristo ay isang panahon ng kapayapaan, kung ihahambing sa mga panahong nauna rito na may mga paglupig ng Roma, at sa mga panahong sumunod, na may mga digmaan ng Roma at Partia, at ang paglusob ng mga barbarong taga Europa sa Imperio Romano. Tingnan ang www.BibleQuery.org/History/Calamities/Wars.html para sa karagdagan tungkol sa mga digmaan sa mga panahong yaon kung ibig ninyo.
Pinakamabuting panahon sa paglaganap: Noong panahon ng mga Romano, ang isang pangunahing dahilan ng mabilis na paglaganap ng Cristianismo ay ang mahuhusay na lansangang ginawa ng mga Romano na naging daan sa malawak at mabilis na paglalakbay. Kung dumating si Jesus bago ang panahong ito, lalong mahirap sanang ipalaganap ang evangelio sa iba't ibang lupain.
Pagiingat sa mga kasulatan: Kung lalong maaga ito, maaaring lalong kakaunti ang ating mga manuskrito na nagpapakita ng pagkamapagkakatiwalaan ng Bagong Tipan. Kung ito'y mga siglo pang lalong huli, maaaring lalong marami ang mayroon tayo, nguni't kahit gayon ay mayroon tayong mahigit 10,000 manuskrito at mga piraso ng Bagong Tipan sa Griego. Ang pinakamatanda, sa paraan ng pagbanggit, ay ang papiro ni John Rylands, na may petsang 110-138 A.D. Narito ang iba pang mga manuskritong nasa atin.
|
110/117-125/138 A.D. |
p52 (=papiro ni John Rylands) |
Juan 18:31-33, kabilang mukha 18:37-38 -4 na talata |
|
100-150 A.D. |
p104 |
Mateo 21:34-37,43,45(?) -5.5 na talata |
|
100-150 A.D. |
p46 (=Chester Beatty II) |
70% ng mga sulat ni Pablo at ng Hebreo -1,680 na talata |
|
c.125 A.D. |
p87 - sulat-kamay na kahawig ng p46. |
Filemon 13-15,24 (bahagi),25b na may mga puwang-4 na talata |
|
Ikalawang siglo |
Mga papiro ng Magdalen |
Mat 26:7-8, 10, 14-15, 22-23, 31-33 -10 talata |
|
100/125-150/175 A.D. |
p66(=Bodmer II) p14/15,p75 |
92% ng Evangelio ni Juan -808.5 na talata |
|
125-150 A.D. |
p64, p67 (iisang manuskrito) |
(p67) Mat 3:9,15; 5:20-22,25-28 -19 talata (p64) Mat 26:7-8,10,14-15,22-23,31-33 |
|
Maaga hanggang kalagitnaan ng ikalawang siglo |
p4 - sulat-kamay na kahawig ng p64, p67 |
Lucas 1:58-59; 1:62-2:1,6-7, at iba pa. -95 talata |
|
c.170 A.D. |
Uncial 0212 |
Mga piraso ng Diatessaron: Mat 27; Mar 15; Lu 23; Jn 19 |
|
c.175 A.D. |
p90 |
Juan 18:36-19:7 -12 talata |
|
177 A.D. - 97% (855/878) ng Evangelio ni Juan, 70% ng mga sulat ni Pablo at ng Hebreo (pagusig ni Aurelio) |
||
Sa paggamit lamang ng mga manuskritong nasa atin pa na isinulat bago ang pagusig ni Marco Aurelio noong 177 A.D., mayroon tayong 97% ng Evangelio ni Juan (855/878 na talata) at 70% ng mga sulat ni Pablo at ng Hebreo.
Ang Ecclesiastical History ni Eusebio (323-326 A.D.) aklat 1 kap.2 p.84 ay nagbibigay ng ibang sagot nguni't nagpupuno rito. Sinasabi lamang niya na ang Evangelio ay hindi ipinangaral nang lalong maaga sapagka't ang makasalanang sangkatauhan ay hindi pa handa para rito. Nicene and Post-Nicene Fathers Second Series tomo 1 p.84
T: Sa 2 Ped 3:8-9, bakit naghihintay nang gayon katagal ang Dios bago suguin si Jesus sa ikalawang pagkakataon?
S: Ang Dios, sa Kaniyang biyaya, ay nagpapaliban. Hindi natin nalalaman ang lahat ng bagay na isinaalang-alang ng Dios nang Kaniyang itakda ang mga panahon. Sinasabi ng Mga Gawa 1:7 na hindi ukol sa atin ang mangakaalam ng mga panahon o ng mga kapanahunan na inilagay ng Ama sa Kaniyang sariling kapamahalaan. Nguni't sinasabi ng 2 Pedro 3:8-9 na hindi ibig ng Dios na ang sinoman na tatanggap sana sa Kaniya ay mapahamak; kaya ang pagpapaliban ng Dios ay isang biyaya.
T: Sa 2 Ped 3:10, ang magnanakaw ba ay dumarating nang inaasahan o nang hindi inaasahan? Kapag dumarating ang magnanakaw, ito ba'y halos hindi nakikita o nakikita?
S: Ang magnanakaw ay hindi inaasahan, at ang kaniyang pagdating ay hindi nakikita. Gayon man, pagkaalis ng magnanakaw, ang ibinunga ay tiyak na nakikita. Ang Araw ng Panginoon ay hindi rin inaasahan, nguni't pagdating ni Jesus ay makikita Siya ng bawa't mata (Apocalipsis 1:7). Ang Kaniyang pagdating ay sa gayon ding paraan ng pagalis ni Jesus, sa mga alapaap (Mga Gawa 1:9-11).
T: Sa 2 Ped 3:11, paano talaga dapat tayong pasiglahin ng kaalaman sa hula upang mamuhay ng banal at maka-Dios na pamumuhay?
S: Nalalaman natin na nakikita at nalalaman ng Dios ang lahat ng bagay. Nalalaman natin na ang mga tao ay magsusulit sa bawa't salitang walang kabuluhan na kanilang sinasalita (Mateo 12:36-37). Bilang mga mananampalataya ay magsusulit tayo sa harapan ng bema, ang hukuman ni Cristo (2 Corinto 5:10). Nalalaman natin na anomang makasalanang kalayawan na matatamo natin sa loob ng isang panahon ay hindi maihahambing sa walang hanggang kagalakan na kasama ng Dios.
T: Sa 2 Ped 3:11-12, paanong wari'y “pinadadali” ng mga mananampalataya ang pagparito ni Cristo?
S: Ang mga Cristiano ay inutusang manalangin na dumating ang kaharian ng Dios mula nang ibigay ni Jesus ang Panalangin ng Panginoon (na tinatawag din ng ilan na “Ama Namin”). Hindi tayo inutusan ni Jesus na manalangin ng isang maikling panalangin “bilang libangan lamang”, kundi ang ating mga panalangin ay talagang may bisa.
Kahanga-hangang isipin na pinili ng Makapangyarihan sa lahat na Dios ang ating panalangin bilang isang uri ng kasangkapan na Kaniyang ginagamit upang tuparin ang Kaniyang kalooban.
Bukod dito, yamang sinasabi ng 2 Pedro 3:9 na sinasadya ng Dios na magpaliban upang walang mapahamak na maliligtas sana, ang ating pagbabalita sa buong sanglibutan ng mabuting balita ni Jesucristo ay isa ring paraan upang padaliin ang pagparito ni Cristo.
T: Sa 2 Ped 3:16, paanong binabaluktot ng mga walang pinagaralan at ng mga walang tiyaga ang mga kasulatan? Ano ang ilang halimbawa ng pagbaluktot ng mga hindi sumasampalataya at ng mga erehe sa Kasulatan?
S: Una, pansinin na hindi ginamit ni Pedro rito ang mga salitang hangal o walang talino. Ang isang tao ay maaaring lubhang matalas at matalino, at gayon ma'y walang pinagaralan. Sa kahulihulihan, ito'y nauuwi sa exegesis laban sa eisegesis. Ang exegesis ay ang pagsisikap na hanguin mula sa kasulatan ang kahulugang ibig nitong ipahayag. Ang eisegesis ay ang pagbasa sa kasulatan ng kahulugang ibig mong taglayin nito. Ibig ni Satanas na itatwa ang kasulatan, nguni't kung hindi niya ito magawa, ibig niyang magpasok ng alinlangan sa kasulatan. At kung hindi niya iyon magawa, ibig niyang baluktutin ang kasulatan. Ang pagbaluktot sa kasulatan ay maaaring pagpapatibay sa hindi totoo, o maaaring pagpapasok ng alinlangan na kailan man ay hindi natin malalaman nang tiyak kung ano ang kahulugan nito.
Sinasabi ng Mga Kawikaan 30:5-6 na dapat tayong magingat na huwag magdagdag sa kasulatan. Kapag inilalagay natin ang ating mga pangangatwiran at mga pagpapaliwanag sa kapantay na antas ng kasulatan, sinusuway natin ang Mga Kawikaan 30:5-6. Ito'y totoo kahit tama ang ating mga pangangatwiran at pagpapaliwanag.
Ang mga halimbawa ng pagbaluktot sa kasulatan ay ang mga sumusunod.
Si Rev. Moon, na tumatanggi na si Cristo ay literal na magpapakita sa mga alapaap, ay ipinaliliwanag ang lahat ng gayong pagbanggit na ang mga alapaap ay mga pangkat ng mga tao, yamang sinasabi ng Hebreo 12:1 (sa Griego) na tayo [hindi si Jesus] ay nalilibid ng gayong kalaking “alapaap” ng mga saksi [hindi lamang alapaap].
Ang mga Saksi ni Jehova, na tumatanggi na may kamalayan pagkamatay, ay ipinaliliwanag sa Lucas 16:19-31 ang paghihirap ng mayamang lalake na nagwalang-bahala kay Lazaro, bilang “ang uri ng mga Fariseo na napahiya dahil sa uri ng tapat na alipin” lamang.
Itinuturo ng Divine Light Mission na yamang si Cristo ay babalik sa mga alapaap, at si Guru Maharajah ay lumipad patungong America sakay ng isang eroplanong dumaan sa mga alapaap, samakatuwid ay tinupad niya ang talatang yaon.
Ang mga Mormon, na naniniwala na ang Dios ay isang taong niluwalhati, ay kung minsan ipinaliliwanag ang Mga Bilang 23:19: “Ang Dios ay hindi tao, na magsisinungaling” (Ang Biblia) na “Ang Dios ay hindi uri ng tao na magsisinungaling.”
Ang mga naunang pagpapaliwanag na ito ay may “kakatwang pangangatwiran”. Yamang ang malinaw na kahulugan ng salita ng Dios ay sumasalungat sa kanilang teolohiya, kailangan nilang ihalili ang ibang kahulugan sa malinaw na kahulugan.
Ang isang ibang uri ng pagbaluktot sa kasulatan ay ang pagtuturo na hindi natin malalaman ang kahulugan ng isang tanging talata, gayong sa katotohanan ay malalaman natin at nalalaman nga natin ito. Hindi tayo dapat magatubiling pagtibayin ang nalalaman nating totoo. Hindi mo maaaring pilian ang ilang talata at ipagwalang-bahala ang ibang mga talata. Halimbawa, ang mga evangelico, si Rev. Moon, ang mga Saksi ni Jehova, ang mga Muslim, ang mga kaanib ng New Age, ang mga liberal, at napakarami pang iba ay nagbigay ng napakaraming iba't ibang pananaw tungkol sa pagkabuhay na maguli ni Jesus, anupa't “samakatuwid” ay hindi natin malalaman kung ano ang ibig sabihin ng Biblia kapag sinasabi nitong si Jesus ay nagbangon mula sa mga patay. Kaya sa halip na maniwala sa maling bagay, huwag na lamang tayong maniwala sa anomang bagay tungkol dito. Ang isang ibang paraan ng pagtingin sa bagay ding ito ay ang pagtatanong: ilang iba't ibang kasinungalingan ang kailangang imbentuhin ni Satanas bago mo sabihin kay Satanas, “Sige, ako'y sumusuko na at nagpapatalo. Hindi na ako maniniwala pa sa anomang sinasabi ng Dios tungkol doon.” Ang mga Cristiano ay hindi kailan man kailangang makinig kay Satanas, at hindi natin dapat alalahanin kung ilang kasinungalingan ang sinasabi tungkol sa isang talata, o kung gaano karaming alinlangan ang ibinabato ni Satanas. Maliwanag at hayag kung ano ang kahulugan ng “pagkabuhay na maguli” kapuwa sa mga manunulat ng Biblia at sa mga unang Cristiano, at batay sa 1 Corinto 15, kailangan nating kilalanin na ang mga tumatanggi sa pagkabuhay na maguli ni Jesus sa katawan ay nasa labas ng kawan, at, malibang sila'y magbalik-loob pagkatapos, ay walang bahagi sa kaligtasan ng Dios.
Ang ilang mga palatandaan ng pagbaluktot sa kasulatan ay:
1) Kung hinihingi mo na ang talata ay magkaroon ng “lalong malalim na kahulugan” na salungat sa malinaw na kahulugan na mauunawaan ng lahat na siyang ibig ng manunulat. Kung ito'y pahihintulutan, ang bawa't talatang naguutos o nagsasabi ng isang bagay na hindi ibig ng isang tao ay maaaring magkaroon ng sinasabing “tunay na kahulugan” na salungat sa malinaw na sinasabi ng Dios. Kapag ang isang tao ay labis na naghahanap ng malalim na kahulugan, at ito'y sumasalungat sa malinaw na kahulugan, ang sinasabing lalong malalim na kahulugan ay mali.
2) Gayon din, ang labis na paggawang talinghaga sa kasulatan: Ang ilang bahagi ng kasulatan ay sinasabi ng kasulatan mismo na talinghaga, nguni't ang karamihan ng mga bahagi ay hindi.
3) Kinakailangan mong sabihin na ang Griego o ang Hebreo ay may tanging kahulugan na hindi makikilala ng sinomang katutubong nagsasalita ng Griego o Hebreo. Kung kailangan mong magbigay ng kakatwa o di karaniwang kahulugan sa mga salita na hindi kailan man nakita ng karaniwang mambabasa, binabaluktot mo ang kasulatan sa pamamagitan ng pagbibigay rito ng bagong pakahulugan.
4) Kung ang kahulugang ibig mong ibigay sa isang kasulatan ay sumasalungat sa ibang mga kasulatan at sa pangkalahatang diwa ng iba pang bahagi ng Biblia.
5) Kung lalo mong pinagkakaabalahan ang pagpapawalang-saysay sa isang kasulatan kaysa sa pagpapaliwanag ng isang kasulatan. Sa kabaligtaran, lalong mabuti kung ang iyong teolohiya ay hindi lamang nagpapaliwanag [o nagpapawalang-saysay] sa isang kasulatan, kundi humihingi pa ng katotohanan ng kasulatang yaon. Kung ang iyong pagpapaliwanag ay ginagawang walang kabuluhan ang ilang bahagi ng kasulatan, ang iyong pagpapaliwanag ay mali.
6) Sa kasukdulan, ang iyong pagpapaliwanag ay nangangahulugang inilihim ng Dios sa bawa't mananampalataya sa loob ng halos 2,000 taon ang isang tangi at lihim na kahulugan na ngayo'y ipinahayag Niya sa iyo.
Maging ang mga tunay na Cristiano ay maaaring makabaluktot sa Kasulatan nang hindi nila nalalaman paminsan-minsan. Si James Sire ay may mahusay na aklat tungkol sa paksang ito na pinamagatang Scripture Twisting (IVP). Dapat nating hingin ang patnubay ng Espiritu Santo kapag tayo'y nagaaral ng kasulatan.
T: Sa 2 Ped 3:16, ano ang ilang halimbawa ng pagbaluktot ng mga tunay na mananampalataya sa kasulatan?
S: Narito ang mga halimbawa mula sa kasaysayan na dapat kilalanin ng lahat ng mga Cristiano sa ngayon na mali. Ang layunin ng pagbanggit nito ay hindi upang hamakin ang mga taong nagsabi ng mga kamaliang ito, kundi upang matiyak na hindi tayo makagagawa ng ibang mga pagkakamali dahil sa gayon ding dahilan.
Kakulangan ng pagiingat sa mga detalye: Sinabi ni Justino Martir (138-165 A.D.) na ang dakilang saserdote ay may 12 kampanilya sa laylayan ng kaniyang balabal. Ang totoo, may 12 batong mahalaga sa epod, nguni't hindi binanggit ang bilang ng mga kampanilya sa laylayan ng kaniyang balabal. Dialogue with Trypho the Jew kap.42 p.215
Pagkalito sa mga pangalan: Binanggit ni Juan Crisostomo (namatay 407 A.D.) ang pagpatay kay Mephiboseth gayong dapat sana'y sinabi niyang Is-boseth. Commentary on Philippians Homiliya 5 talatang 3 p.206
Pagkalito sa sinasabi ng Kasulatan na sinabi ng isang hindi sumasampalataya at sa sinasabi ng Dios: Sinasabi ni Ireneo (182-188 A.D.) na si Jesus ay halos 50 taong gulang nang pasimulan Niya ang Kaniyang ministerio. Irenaeus Against Heresies aklat 2 kap.22.6 p.392
Hindi pagsasaalang-alang sa ibang mga kasulatan: Ang Pastol ni Hermas (c.115-155 A.D.) sa aklat 2 utos 10 kap.2 p.27 ay nagsasabi na itinataboy ng kalumbayan ang Espiritu Santo, sapagka't ang Espiritu Santo ay isang masayang espiritu. Paano naman ang pagsisisi, at ang aklat ng Mga Panaghoy? Tunay bang itinataboy ang Espiritu Santo sa mga Cristiano sa tuwing tayo'y nalulumbay?
Labis na paggawang talinghaga sa kasulatan: Sinasabi ni Novaciano (250/4-256/7 A.D.) na ang utos sa Lumang Tipan na huwag kumain ng kamello ay nangangahulugang hinahatulan nito ang pamumuhay na liko dahil sa mga krimen. On the Jewish Meats kap.3 p.647
Tunay na labis na paggawang talinghaga sa kasulatan: Si Clemente ng Alejandria (193-202 A.D.): “Ngayon, ang balabal ng dakilang saserdote ay sagisag ng sanglibutang nadarama ng pandama. Ang pitong planeta ay kinakatawan ng limang bato at ng dalawang karbunko, para kay Saturno at sa Buwan. Ang una ay nasa timogkanluran, at mahalumigmig, at makalupa, at mabigat; ang huli ay nasa himpapawid, kaya't siya'y tinatawag ng ilan na Artemis, na wari'y Aerotomos (humahati sa hangin); at ang hangin ay maulap.” Stromata aklat 4 kap.6 p.453
Maling pagbasa sa mga salitang isinalin: Si Theodoto, na malamang na isang Montanista (ca.240 A.D.): “‘Inilagay ng Dios ang Kaniyang tabernakulo sa araw’—ganito ba dapat unawain? Ang Dios ay ‘inilagay sa araw,’ samakatuwid baga'y sa Dios na nasa tabi Niya, gaya sa Evangelio, Eli, Eli, sa halip na Dios ko, Dios ko.” Sinasabi ng talababa na ipinagkamali ni Theodoto ang Eli, Eli, sa Helios, Helios. Excerpts of Theodotus kap.57 p.50 5:2,8
Paghihigpit nang higit sa sinasabi ng kasulatan: Ang Anabaptistang si Conrad Grebel (1498-1526 A.D.) ay naniwala na walang pahintulot na umawit sa iglesia. Sinasabi ng Colosas 3:16, “...na nangagaawitan ng mga salmo, at mga himno, at mga awit na ukol sa espiritu, na magsiawit kayong may biyaya sa inyong mga puso sa Dios.” Gayon man, ipinaliwanag ni Conrad ang “sa inyong mga puso” na ang kahulugan ay hindi kayo dapat umawit nang malakas.
Paghahango ng labis mula sa katamtamang sinasabi ng kasulatan: Itinuro ni Atanasio (326-373 A.D.) na si Jeremias at si Juan Bautista ay ipinanganak na walang makasalanang likas.
Pagpapataw ng iyong sariling damdamin sa Dios: Ang Dios ay malaya sa lahat ng poot, ayon kay Clemente ng Roma (96-98 A.D.) (1 Clement kap.19 p.10) at sa To Diognetus (c.130-200 A.D.) kap.8 p.28.
Pagpapantay ng iyong mga pananaw sa Kasulatan: Si Cipriano ng Cartago (c.248-256 A.D.) (Letters of Cyprian Sulat 58.2 p.353), si Ambrosio ng Milan (370-390 A.D.), si Agustin ng Hipona (388-430 A.D.), at si Prospero ng Aquitania (c.390-455) (On Forgiveness of Sin 5:25,26-28-29, at Baptism kap.26-30, 33-35) ay pawang nagturo na ang mga sanggol na nabautismuhan na namamatay ay tiyak na paroroon sa langit, at ang mga sanggol na hindi nabautismuhan na namamatay ay tiyak na paroroon sa Impierno.
Pagdaragdag ng iyong mga pananaw na espirituwal sa Kasulatan: Si Origenes (225-254 A.D.) ay naniwala sa pagiral ng mga kaluluwa bago ang kapanganakan, sa de Principiis. (Gayon man, hindi siya naniwala sa muling pagkakatawang-tao.)
Pagdadala ng iyong sariling pananaw sa kalikasan sa kasulatan: Itinuro ni Lactancio (c.303-c.325 A.D.) na ang lupa ay lapad. Kahangalan, aniya, ang isiping ito'y bilog at may mga tao sa kabilang panig ng daigdig na lumalakad nang patiwarik. The Divine Institutes aklat 3 kap.24 p.94.
Pagdaragdag ng pamahiin sa salita ng Dios: Ang Luteranong si Felipe Melanchthon (1497-1560) ay naniwala sa kapakinabangan ng astrolohiya at ng pagbasa ng palad. (Gayon man, itinakuwil ni Lutero ang mga bagay na yaon.)
Paglalagay ng iyong mga pagtatangi sa Salita ng Dios: Tinatawag ni Lactancio (c.303-c.325 A.D.) ang mga lalake na malakas at lalong matipuno, at ang mga babae na lalong mahina at lalong marupok. The Divine Institutes aklat 1 kap.16 p.29. Si Atanasio (318 A.D.) ay sumulat: “Sapagka't maging ang mga babae, na hindi ligtas na papasukin sa pagsasanggunian tungkol sa mga bagay ng bayan, ay kanilang sinasamba at pinaglilingkuran ng karangalang nauukol sa Dios, gaya ng mga iniutos ni Teseo ayon sa nasabi sa itaas,” Athanasius Against the Heathen kap.10.2 p.9. Si Juan Crisostomo (namatay 407 A.D.) ay laban sa mga Judio; sumulat siya ng isang buong akda laban sa mga Judio. Hindi lamang ito pumupuna sa relihiyon ng mga Judio, kundi laban sa mga Judio mismo.
Kakulangan ng Pagpapatawad: Si Novaciano (250/254-256/257 A.D.) ay nagpasimula ng isang pagkakabahabahagi sa loob ng iglesia. Ang mga Novaciano ay naniniwala gaya rin ng ibang mga Cristiano, maliban na kung ang isang tao ay minsang nagkaila sa pananampalataya, kahit sa ilalim ng pamimilit, itinuro ng mga Novaciano na nawala na magpakailan man ang kaniyang kaligtasan at hindi na niya kailan man ito mababawi.
Kakulangan ng Pagibig sa Kapuwa: Naniwala si Martin Lutero na dapat patayin ang lahat ng mga Anabaptista. (Gayon man, binago niya ang kaniyang pananaw sa huling sermong kaniyang ibinigay.) Sinangayunan ni Agustin ang pagpapahirap sa mga erehe, gaya ni Prisciliano.
Nguni't ang mga tunay na Cristiano ay maaari pa ring magkaroon ng mga kamaliang kasinlaki ng nasa itaas. Kailangan nating magkaroon ng matuwid na aral at gayon din ay makiisa sa Espiritu. Gaya ng pabirong sinabi ng isang makabagong manunulat na Cristiano: “Kung may aral ka na walang Espiritu, ikaw ay matutuyo; kung may Espiritu ka na walang aral, ikaw ay sasabog; at kung kapuwa mayroon ka, ikaw ay lalago.”
T: Sa 2 Ped 3:17, paanong ang mga tunay na mananampalataya ay madadala ng kamalian ng mga masasama?
S: Nakalulungkot sabihin, nguni't ito'y maaaring mangyari. Personal kong kilala ang isang Cristiano na naging Mormon. Pagkatapos ay umalis siya at nagbalik sa Cristianismo.
Nabasa ko rin ang salaysay ng isang babae na tumalikod sa Cristianismo at
naging Muslim. Pagkatapos ng 15 taon sa Islam, sinabi niya, “Kahapon ay napagtanto
ko ang bagay na sinisikap kong ipagwalang-bahala, karamihan ay dahil sa
kapalaluan. Ako'y naging Cristiano sa lahat ng panahon, bagaman ako'y naging
Muslim. May isang bahagi sa akin na hindi kailan man makapaniwala gaya ng ibang
mga Muslim. Isang munting tinig na nagsasabi: ‘ibig ba ng Dios na ang mga tao
ay batuhin hanggang
mamatay?’, ‘ibig ba ng Dios na ang mga babae ay ibukod upang magsuot ng
talukbong sa ulo?’, ‘kung ang Islam ay lalong mabuti, bakit napakasama ng
kanilang pakikitungo sa isa't isa?’ Kahapon, nadama ko
ang pananabik sa pagtubos at sa tunay na habag ng Cristianismo.”
Kaya ang 2 Pedro ay nagbibigay sa mga tunay na mananampalataya ng mahigpit na babala na tayo'y magingat; ito'y maaaring mangyari sa atin. Ang pagkahulog mula sa kanilang matibay na katayuan ay maaaring tumukoy hindi lamang sa pagkawala ng gantimpala, kundi pati sa pagkawala ng katiyakan ng kaligtasan. Gayon man, kung tayo'y may pananampalatayang nananatili, tayo'y babalik sa Dios.
T: Sa 2 Ped 3:17, bakit kailangang magingat ang mga tunay na Cristiano, na ligtas na?
S: Iniuutos sa atin ng Dios na siyasatin ang ating sarili sa 2 Corinto 13:5-7 upang matiyak na tayo nga ay ligtas. Bukod dito, kailangan nating hingin sa Dios na tayo'y siyasatin Niya upang ipakita sa atin kung tayo'y gumagawa ng anomang bagay na kasuklamsuklam sa Dios, gaya ng sinasabi ng Awit 139:24.
T: Sa 2 Ped 3:17, paanong mahuhulog ang mga mananampalataya mula sa kanilang matibay na katayuan?
S: Ang ilang mga Cristiano ay nagaakala na maaaring mawala ang kaligtasan ng mga tunay na mananampalataya; ang ibang mga mananampalataya ay hindi. Nguni't magkagayon man, ang Mateo 7:22-23 ay mangyayari, tawagin mo man itong pagkawala ng kaligtasan o huwad na pagbabalik-loob. Tayo'y inuutusang siyasatin ang ating sarili, upang makita kung tayo'y nasa pananampalataya, sa 2 Corinto 13:5-7.
Maging ang mga tunay na Cristiano ay maaaring madaya sa loob ng isang panahon. May kilala akong isang Mormon na umalis sa Mormonismo at lumapit kay Cristo. Pagkatapos ay bumalik siya sa Mormonismo. Saka nakipagusap sa kaniya ang ilang ibang mga Cristianong dating Mormon, at siya'y muling umalis at nagbalik kay Cristo.
Maging ang mga tunay na Cristiano ay maaaring mahulog sa kasalanan. Nguni't maaari silang magbalik, gaya ng ipinakikilala ng 1 Corinto 5:1-5 at 2 Corinto 2:5-11.
Bukod dito, ang mga Cristiano ay maaaring mawalan ng gantimpala, gaya ng ipinakikita ng 1 Corinto 3:5-15 at 2 Juan 8. Ayaw nating mapahiya sa harapan ni Cristo dahil sa ating ginawa (1 Juan 2:28).
T: Sa 2 Ped 3:18, yamang ang biyaya ay ibinigay na sa atin kay Jesus sa krus, paano tayo lalago sa biyaya?
S: Makalalago tayo sa biyaya sa maraming paraan, at narito ang ilan sa mga ito.
1. Makalalago tayo sa paghahayag ng biyaya ng Dios sa ating buhay. Ang ating mga kaloob na salapi ay mga gawa ng biyaya (2 Corinto 8:6), at dapat nating gawin ang kaligtasang nasa loob natin sa Filipos 2:12-13.
2. Makalalago tayo sa ating pagkakilala at pagtitiwala sa biyaya ng Dios. Sa 2 Timoteo 2:1, si Timoteo ay dapat magpakalakas sa biyaya na kay Cristo Jesus.
3. Ang biyaya ng Dios ay makaaabot sa parami nang paraming tao sa ating pook (2 Corinto 4:15).
4. Tatanggapin natin ang walang kahambing na kayamanan ng biyaya ng Dios ayon sa Efeso 2:6-7.
T: Kailan isinulat ang 2 Pedro?
S: Yamang sinasabi ng 2 Pedro 1:13-15 na ipinakilala ng Dios kay Pedro na malapit na ang kaniyang kamatayan, ang pinakapayak na paliwanag ay isinulat ito sa ilang panahon bago siya namatay noong 67-68 A.D. Ang The Bible Knowledge Commentary: New Testament ay nagbibigay ng sumusunod na patunay:
Si Firmiliano (256 A.D.) ay tumutukoy sa babala ni Pedro laban sa mga bulaang guro.
Si Metodio ng Olimpo at Patara (270-311/312 A.D.) ay sumipi sa 2 Pedro 3:8 bilang galing kay Pedro sa On the Resurrection.
Para sa pananaw na hindi Cristiano, ang Asimov’s Guide to the Bible (p.1165) ay nagsasabi, “maaaring ang 2 Pedro, gaya ng 1 Pedro at ng Santiago, ay mula sa panahon ng pagusig ni Domiciano” (na nagsimula noong 90 A.D.) Sinasabi ito ng iba't ibang tagapagpaliwanag sapagka't:
a. Binabanggit nito ang mga sulat ni Pablo na wari'y natipon na, o naisulat na man lamang.
b. May pagdidiin ito na nagpapakilalang ang mga Cristiano ay nasa ilalim ng pagusig.
c. Ang 2 Pedro ay kahawig ng Judas, kaya marahil ang dalawa ay isinulat sa magkalapit na panahon.
Gayon man, yamang ang mga sulat ni Pablo ay isinulat bago namatay si Pedro, ang lubhang mabigat na pagusig ay nagsimula tatlo hanggang apat na taon bago namatay si Pedro, at ang Judas ay madaling maisusulat bago namatay si Pedro, walang suliranin dito sa pagsasabing ang 2 Pedro ay isinulat bago ang 67-68 A.D. Tingnan din ang pagtalakay tungkol sa kung kailan isinulat ang 1 Pedro.
T: Sa 2 Pedro, paano natin nalalaman na ang aklat ng 2 Pedro ay isinulat ni Pedro, lalo na't magkaiba ang istilo at ang Griego ng 1 Pedro at ng 2 Pedro?
S: May tatlong dahilan man lamang.
1. Sinasabi ito ng 2 Pedro 1:1, at tinanggap ito ng unang iglesia. Ang tanging eksepsiyon ay si Origenes, na nagsabing ang ikalawang sulat ni Pedro ay kaalinlangan. Pagkatapos ng Nicea, sinasabi ni Eusebio na ang 2 Pedro ay pinagtatalunan.
2. Ang istilo (nguni't hindi ang balarilang Griego) ng dalawa ay magkaiba sapagka't magkaiba ang mga paksa. Gaya ng ipinakikita ni Gleason Archer (Encyclopedia of Bible Difficulties p.425-426), ang paghahambing ng mga talaan ng salita ay hindi lalong nagpapatunay na sila'y sa magkaibang manunulat, gaya rin ng hindi “mapatutunayan” ng mga talaan ng salita na ang mga tula ni John Milton ay sa ibang tao kaysa sa sumulat ng Paradise Lost, at kinikilala ng lahat na si Milton ang sumulat ng lahat ng mga yaon.
3. Ang balarilang Griego ng 2 Pedro ay lalong magaspang, sapagka't, gaya ng ipinakikilala ng 1 Pedro 5:12, tinulungan ni Silas si Pedro sa pagsulat ng 1 Pedro. Gayon man, hindi natin nalalaman kung sinabi ni Pedro kay Silas ang isusulat sa wikang Aramaico o sa Griego.
T: Sa 2 Pedro, paanong maisusulat ni Pedro ang aklat na ito, yamang si Pedro [diumano] ay hindi marunong ng Griego (ito ang pangangatwiran ni Bart Ehrman)?
S: Ipinagpapalagay ni Ehrman na hindi maaaring marunong ng Griego si Pedro sapagka't siya'y Judio kapuwa sa lahi at sa kalinangan sa Palestina, na nagsasagawa ng kalinangang Judio. Gayon man, ang mismong mga magulang ni Pedro ay nagbigay sa isa sa kanilang mga anak na lalake ng pangalang Griego! Bagaman ang pangalang ibinigay kay Pedro nang siya'y ipanganak ay Simon (na Hebreo at Aramaico), ang kaniyang kapatid ay pinangalanang Andres, na nangangahulugang “matapang na lalake” sa Griego. Bukod dito, sila'y taga Betsaida, na malapit sa hangganan ng Galilea at ng mga lupaing nagsasalita ng Griego sa silangang kalahati ng baybayin ng Dagat ng Galilea. Si Felipe, na isa pang pangalang Griego, ay taga Betsaida rin. Ito'y kasing-makatwiran ng paghuhula na ang isang mamamayang Americano na ipinanganak at lumaki sa bayang El Paso sa hangganan ng Texas, na may kapatid na nagngangalang Manuel, o Jose, ay hindi maaaring marunong ng anomang Kastila sapagka't siya'y Americano.
T: Sa 2 Pedro, paano natin nalalaman kung ang nasa atin ngayon ay mapagkakatiwalaang pagiingat sa orihinal na isinulat?
S: May tatlong dahilan man lamang.
1. Nangako ang Dios na iingatan ang Kaniyang salita sa Isaias 55:10-11; Isaias 59:21; Isaias 40:6-8; 1 Pedro 1:24-25; at Mateo 24:35.
2. Katibayan mula sa unang iglesia. Narito ang mga manunulat na tumukoy sa 2 Pedro o sa mga talata nito.
Si Clemente ng Roma (96-98 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 2:5 sa 1 Clement kap.7 tomo 1 p.7 tomo 9 p.231
Si Justino Martir ay tumutukoy kapuwa sa Awit 90:4 at sa 2 Pedro 3:8 nang sabihin niya, “Ang araw ng Panginoon ay gaya ng isang libong taon.”
Ang Sulat ni Bernabe kap.15 p.146 (100-150 A.D.), si Justino Martir (c.138-165 A.D.) at si Ireneo (182-188 A.D.) ay nagsasabi na ang isang araw sa Panginoon ay gaya ng isang libong taon (2 Pedro 3:8). Gayon man, ang mga ito'y maaaring tumukoy sa Awit 90:4 gaya rin ng sa 2 Pedro 3:8. Ang 2 Pedro ay ang aklat ng Bagong Tipan na may pinakakaunting patotoo.
Ang 2 Clement (120-140 A.D.) kap.2 p.517 ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 3:9: “Sapagka't tunay na isang dakila at kahanga-hangang bagay ang patatagin, hindi ang mga bagay na nakatayo, kundi ang mga nabubuwal. Gayon din naman ninais ni Cristo na iligtas ang mga bagay na napapahamak,…”
Ang 2 Clement (120-140 A.D.) kap.16 p.522 ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro: “Datapuwa't nalalaman ninyo na ang araw ng paghuhukom ay ngayon pa man ‘dumarating na gaya ng isang nagniningas na hurno,’ at ang ilan ‘sa mga langit ay matutunaw,’ at ang buong lupa ay magiging gaya ng tingga na natutunaw sa apoy, at kung magkagayo'y mahahayag ang mga lihim at ang mga hayag na gawa ng mga tao.”
Si Ireneo (182-188 A.D.) ay sumipi sa 1/3 ng 2 Pedro 3:8m (gitnang bahagi): “ang isang araw sa Panginoon ay gaya ng isang libong taon”. Ang ganitong tiyak na pananalita ay matatagpuan lamang sa 2 Pedro 3:8m at sa Awit 90:4. Irenaeus Against Heresies p.551. Sinipi rin niya ito sa Irenaeus Against Heresies p.557.
Bilang karagdagang paalaala, ang Kanon ni Muratori (c.170 A.D.) ay hindi naglakip ng Santiago, ng Hebreo, ng 1 at 2 Pedro, o ng ikatlong sulat ni Juan.
Si Clemente ng Alejandria ay sumipi sa gitnang bahagi ng 2 Pedro 2:5 sa Stromata (193-202 A.D.) aklat 1 kap.21 p.331: “Si Noe ay nangaral ng pagsisisi”. Ang kaisipang ito, na wari'y ipinagpapalagay ni Clemente na narinig na ng kaniyang mga mambabasa, ay wala sa kasulatan maliban sa pagpapahiwatig sa 2 Pedro 2:5. (3 salita, kasama ang isang mahabang salita, sa 15 salita)
Si Hipolito (222-235/236 A.D.) ay sumipi sa ¼ ng 2 Pedro 2:22: “nguni't pagkaraan ng kaunting panahon, ay muling gumugumon sa gayon ding putik.” The Refutation of All Heresies aklat 9 kap.1 p.125
Si Hipolito (222-235/236 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 1:18,19 The Refutation of All Heresies aklat 10 kap.24 p.151
Si Hipolito (222-235/236 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 1:21. Treatise on Christ and Antichrist kap.2 p.204
X Si Origenes (225-254 A.D.) ay nagsasabi na si Pedro ay nagiwan ng “iisang sulat lamang na kinikilalang tunay. Ipagpalagay nating nagiwan siya ng ikalawa; sapagka't ito'y kaalinlangan.” Origen’s Commentary on John mula sa Ikalimang aklat kap.3 p.346
Si Origenes (225-254 A.D.) ay nagsasabi, “ang ating Panginoong Jesucristo, na siyang ‘ilaw na tunay’ at ‘sumisikat sa ating mga puso’”. Ang sumisikat sa ating mga puso ay pagpapahiwatig sa 2 Pedro 1:19.
Si Cipriano ng Cartago (c.246-258 A.D.) ay bumanggit ng “Ang Sulat ni Pedro” at sumipi sa 2 Pedro 2:11,12 sa Treatises of Cyprian Treatise 12 – ang ikatlong aklat ng mga Patotoo kap.11 p.536.
Si Firmiliano (256 A.D.) ay tumutukoy sa babala ni Pedro laban sa mga bulaang guro, na isang pagpapahiwatig sa 2 Pedro.
Si Adamancio (300 A.D.) ay sumipi sa 2 Pedro 3:15b bilang kay Pedro: “at saka ng Apostol Pedro nang kaniyang isulat, ‘ayon sa karunungang ibinigay sa aking kapatid na si Pablo.’”
Si Adamancio (c.300 A.D.) ay sumipi nang may kapamahalaan ng kasulatan sa 2 Pedro 2:19b. Sinasabi niya na siya'y sumisipi ng isang bahagi ng kasulatan nang sabihin niya, “Sa kanino mang nadaig ang bawa't tao, doon din siya alipin.”
Si Metodio ng Olimpo at Patara (270-311/312 A.D.) ay sumipi sa 2 Pedro 3:8 bilang galing kay Pedro sa On the Resurrection.
Si Lactancio (c.303-c.325 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 2:22: “Sinasabi ng mga Cireniko na ang kabanalan mismo ay dapat purihin dahil dito, sapagka't ito'y nagbubunga ng kalayawan. Totoo, sabi ng maruming aso, o ng baboy na gumugumon sa putik.” The Divine Institutes aklat 3 kap.8 p.75
Si Lactancio (c.303-c.325 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 2:22: “inilulubog nila ang kanilang sarili sa maruruming pita, gaya ng babuyin na gumugumon sa putik; sapagka't tunay na pinapahiran nila ng putik ang kanilang sarili, silang nagsisisamba sa mga dios, samakatuwid baga'y nagsisisamba sa putik at sa lupa.” The Divine Institutes aklat 4 kap.17 p.119
Si Lactancio (c.303-c.325 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 3:8, na siya ring Awit 90:4. The Divine Institutes aklat 7 kap.14 p.211
Marami ang sumipi na ang araw ng Panginoon ay gaya ng 1,000 taon.
Pagkatapos ng Nicea
Ang Konsilio ng Nicea (Mayo-Hunyo 325 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 2:22 (mga aso at mga babuyin) sa kanon 12 p.27.
? Ang Ecclesiastical History ni Eusebio (323-326 A.D.) aklat 3 kap.3 p.133-135 ay tumatalakay sa mga aklat ng Bagong Tipan. Sinasabi niya na ang 1 Pedro ay tunay. Sinasabi niya na ang 14 na sulat ni Pablo ay kilala ng lahat, bagaman nagalinlangan ang iglesia sa Roma na si Pablo ang sumulat ng Hebreo. Sinasabi niya na ang 2 Pedro ay pinagtatalunan. Ang tinatawag na Mga Gawa ni Pablo, ang [Pastol ni] Hermas, ang Mga Gawa ni Pedro, at ang Evangelio ni Pedro at ang Pangangaral ni Pedro, at ang Apocalipsis ni Pedro ay hindi tunay. Nicene and Post-Nicene Fathers Second Series tomo 1 p.133-135
Si Firmico (ikaapat na siglo) ay tumutukoy sa 2 Pedro 2:11
Si Atanasio (367 A.D.) ay hindi tumutukoy sa anomang tiyak na talata sa 2 Pedro, nguni't itinatala niya ang mga aklat ng Bagong Tipan sa Festal Letter 39 p.552
Ang Synopsis Scripturae Sacrae (350-370 A.D. o ikalimang siglo) ay bumabanggit ng dalawang aklat ni Pedro bilang bahagi ng Bagong Tipan. Sinisipi nito ang buong 2 Pedro 1:1.
Si Hilario ng Poitiers (355-367/368 A.D.): “At muli, bagaman nalalaman niya na siya'y kabahagi ng likas na pagka-Dios, gaya ng sinasabi ng banal na apostol na si Pedro sa kaniyang ikalawang Sulat, gayon ma'y hindi niya dapat sukatin ang likas na pagka-Dios sa mga hangganan ng kaniyang sariling likas,…” On the Trinity aklat 1 kap.18 p.45
Si Efrem na taga Siria (373 A.D.)
Si Cirilo ng Jerusalem (c.349-386 A.D.) (ipinahihiwatig) ay bumabanggit ng pitong sulat nina Santiago, Pedro, Juan, at Judas. Catechetical Lectures Panayam 4 kap.36 p.27-28
Si Cirilo ng Jerusalem (c.349-386 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 1:19 sa Panayam 10.15 p.61
Si Ambrosio ng Milan (370-390 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 1:21: “gayon din naman ang Espiritu Santo ay iisa, na kumilos sa mga propeta,”
Ang Ikatlong Konsilio ng Cartago (397 A.D.)
Ang humiwalay na si Lucifer ng Cagliari (370/371 A.D.)
Si Didimo na Bulag (398 A.D.)
Si Julio Firmico Materno (ikaapat na siglo) The Error of Pagan Religions
Si Jeronimo (404 A.D.) ay tumutukoy sa 2 Pedro 1:4; 2:13; 3:10
Sinasabi ni Jeronimo, “Ang mga apostol na sina Santiago, Pedro, Juan, at Judas ay naglathala ng pitong sulat na kapuwa espirituwal at tuwiran, maikli at mahaba—maikli sa mga salita nguni't mahaba sa nilalaman—anupa't kakaunti nga ang hindi nangasa dilim kapag binabasa nila ang mga ito.” Sulat 53 (Kay Paulino) tomo 6 p.102.
Gayon man, napansin ni Jeronimo na magkaiba ang istilo ng 1 Pedro at ng 2 Pedro. Sinabi niya na ito'y sapagka't isinulat ni Silvano ang 1 Pedro bilang eskriba.
Si Agustin ng Hipona (416-430 A.D.) ay bumabanggit sa 2 Pedro 1:4 bilang gawa ng Apostol Pedro sa On the Proceedings of Pelagius kap.42 p.202 (tomo 5). Tumutukoy rin siya sa 2 Pedro 1:2,17,21; 2:4,15,20; 3:9,11,18
Si Juan Casiano (419-430 A.D.) ay nagpapahiwatig sa 2 Pedro 2:19 sa Institutes of John Cassian aklat 5.8 p.238
Si Cirilo ng Alejandria (444 A.D.) ay tumutukoy sa 2 Pedro 2:4; 3:11
Ang Speculum (ikalimang siglo) ay tumutukoy sa 2 Pedro 1:2 (3), 5; 2:11,13; 3:9,10,11
Si Quodvultdeus (c.453 A.D.) ay tumutukoy sa 2 Pedro 1:21; 2:4
Ang Varimadum (445/480 A.D.) ay tumutukoy sa 2 Pedro 1:21
Si Juan ng Damasco (706-749 A.D.): “...pitong Katolikong sulat, samakatuwid baga'y isa kay Santiago, dalawa kay Pedro, tatlo kay Juan, isa kay Judas...” Exposition of the Orthodox Faith aklat 4 kap.17 p.90
Katibayan mula sa mga erehe at sa mga huwad na aklat
Ang ereheng si Prisciliano ay tumutukoy sa 2 Pedro 2:2
Ang Pseudo-Hipolito (pagkatapos ng 235/236 A.D.) ay tumutukoy sa 2 Pedro 3:3 bilang kay Pedro. Seksiyon 10 p.244
Ang Pseudo-Cipriano (pagkatapos ng 358 A.D.) ay tumutukoy sa 2 Pedro 2:13
Ang Pseudo-Metodio (pagkatapos ng 312 A.D.) ay may isang sipi na maaaring kalahati ng 1 Pedro 2:6, ng Awit 118:22, o ng Isaias 28:16. Oration Concerning Simeon and Anna kap.6 p.387
Ang ereheng si Pelagio (416-418 A.D.) ay tumutukoy sa 2 Pedro 2:20; 3:9,10,11
Ang ereheng Pelagiano na si Juliano ng Eclano (c.454 A.D.) ay tumutukoy sa 2 Pedro 3:11
3. Ang mga pinakamatandang manuskrito ng 2 Pedro na nasa atin ay nagpapakita na may maliliit na pagkakaiba-iba sa mga manuskrito, nguni't walang kamaliang may kabuluhan sa teolohiya.
p72 Mga Papiro ng Bodmer 7 at 8: 1 Pedro 1:1-5:14, 2 Pedro 1:1-3:18 at Judas 1-25. c.300 A.D. Isang larawan ng bahagi ng manuskritong ito (na nagpapakita ng 2 Pedro 1:16-2:2) ay nasa The Complete Text of the Earliest New Testament Manuscripts p.468. Sinasabi nito na ang sulat-kamay ay isinulat “sa kamay na pangkasulatan.”
p74 (=Bodmer 17) Mga Gawa 1:2-5,7-11,13-15,18-19,22-25; 2:2-4; 2:6-3:26; 4:2-6,8-27; 4:29-27:25; 27:27-28:31; Santiago 1:1-6,8-19,21-23,25,27; 2:1-3,5-15; 18-22, 25-26; 3:1,5-6,10-12,14,17-18; 4:8,11-14; 5:1-3,7-9,12-14,19-20; 1 Pedro 1:1-2,7-8,13,19-20,25; 2:6-7,11-12,18,24; 3:4-5; 2 Pedro 2:21; 3:4,11,16; 1 Juan 1:1,6; 2:1-2,7,13-14,18-19,25-26; 3:1-2,8,14,19-20; 4:1,6-7,12,16-17; 5:3-4,9-10,17; 2 Juan 1,6-7,13; 3 Juan 6,12; Judas 3,7,12,18,24 (ikapitong siglo)
Ikapitong siglo - 1968 - ang The Text of the New Testament ay may Santiago 2:4 at 1 Pedro 1:12
Ikapitong siglo - 1975 - Aland et al. ikatlong edisyon
Ikaanim na siglo - 1998 - Aland et al. ikaapat na binagong edisyon
Ang Vaticanus [B] (325-350 A.D.), ang Sinaiticus [Si] (340-350 A.D.), at ang Alexandrinus [A] (c.450 A.D) ay may buong 2 Pedro.
Clementine Vulgate ikaapat hanggang ikalimang siglo, tumutukoy sa 2 Pedro 1:1; 2:14
Wordsworth-White Vulgate ikaapat hanggang ikalimang siglo, tumutukoy sa 2 Pedro 1:1-2; 3:9
Stuttgart Vulgate ikaapat hanggang ikalimang siglo, tumutukoy sa 2 Pedro 1:1-2; 3:9
048 ikalimang siglo
0209 (ikapitong siglo)
Italic (h) ikalimang siglo
Italic (j) ikalimang siglo
Italic (q) ikaanim/ikapitong siglo
Bohairic Coptic [Boh] ikatlo/ikaapat na siglo
Sahidic Coptic [Sah] ikatlo/ikaapat na siglo
Ephraemi Rescriptus [C] ikalimang siglo
Peshitta Syriac [SyrP] Mahigit 350 manuskrito, ang pinakamatanda ay 411-435 A.D. (2 Pedro 3:18 ayon kay Bruce Metzger sa A Textual Commentary on the New Testament p.633.)
Harclean Syriac [SyrH] ikatlo/ikaapat na siglo o 616 A.D., tumutukoy sa 2 Pedro 1:3-5,10,17,19,21; 2:4,6,9-13,15,20; 3:9-11,18
Philoxenian Syriac [SyrPh] 507/508 A.D., tumutukoy sa 2 Pedro 1:3,10,14,17; 2:4,6,11-13,15,17,20; 3:9-11,18
Palestinian Syriac [SyrPal] ikaanim na siglo, tumutukoy sa 2 Pedro 1:1-5,10; 3:10-11,18
Armenio [Arm] mula sa ikalimang siglo
Georgiano [Geo] mula sa ikalimang siglo
Gotico 493-555 A.D.
Tingnan ang www.BibleQuery.org/2 Peter Manuscripts.html para sa karagdagan tungkol sa mga unang manuskrito ng 2 Pedro.