< Maswali ya Biblia Ruthu
S: Kwa ujumla, kitabu hiki kinahusu nini?
J: Ruthu ni moja ya vitabu vitano vya Agano la Kale vinavyoitwa Megilloth, ambavyo vilisomwa katika sherehe. Ruthu ilisomwa wakati wa Sikukuu ya Majuma, au Pentekoste. Kitabu cha Ruthu kina madhumuni mawili makuu katika Biblia.
Kihistoria, Ruthu kinatuonyesha ukoo wa Daudi. Hili ni moja ya madhumuni yake wazi, kama Ruthu 4:18-22 inavyoonyesha. Ruthu yuko katika ukoo wa Yosefu katika Mt 1:5.
Kidhana, maneno "komboa" au "ukombozi" (ga'al) yanaonekana mara 23 katika kitabu hiki, na dhana hii ingekuwa na manufaa baadaye Masihi alipokuja.
Kitabu cha 735 Baffling Bible Questions Answered uk.98 kinaeleza kwamba mtazamo wa Ruthu pia hutumika kama kisawazisho cha picha za kusikitisha katika kitabu cha Waamuzi.
S: Katika Ruthu, thamani ya kifasihi ya kitabu hiki ni nini?
J: Mbali na thamani ya kiroho, Ruthu pia ni mfano mzuri wa fasihi. Believer's Bible Commentary uk.287-288 inasimulia yafuatayo.
Wakati mmoja Benjamin Franklin alipokuwa katika kasri la kifalme la Ufaransa, alisikia baadhi ya wakuu wa Kifaransa wakiidharau Biblia. Ingawa Benjamin Franklin mwenyewe hakuwa Mkristo, aliithamini Biblia kama fasihi, kwa hivyo hivi ndivyo alivyofanya. Franklin aliandika hadithi ya Ruthu kwa mkono wake mwenyewe, akibadilisha majina yote kuwa ya Kifaransa. Kisha akawasomea wakuu hao hadithi hiyo. Wakamwuliza, "Lakini ulipata wapi kito hiki cha fasihi, Monsieur Franklin?" Franklin akajibu, "Kinatoka katika kitabu mnachokidharau, la sainte Bible [Biblia Takatifu]!"
S: Muhtasari wa Kitabu cha Ruthu ni upi?
J: Ruthu 1:1-5 Kurudi, baada ya Kukimbia kwenda Moabu
Ruthu 1:6-22 Rudi, isipokuwa unataka baraka kweli kweli
Ruthu 2 Ruthu anaokota masazo na kumwona Boazi
Ruthu 3 Ziara Kwenye Uga wa Kupuria
Ruthu 4:1-12/17 Kumkomboa Ruthu na Jinsi Mungu Anavyoweza Kuongoza
Kupanga, kudai, kuahidi, na kutarajia ukombozi
Ruthu 4:13/18-22 Kuzaliwa kwa furaha kwa mtoto wa kiume, na ukoo wa kifalme
S: Katika Ruthu na Kumb 23:3, je, Ruthu asingeondolewa kutoka katika mkutano wa BWANA?
J: Kwanza baadhi ya muktadha, kisha majibu mawili yanayowezekana.
Muktadha: Sababu moja ya kizuizi hiki ni ili watoto wa nusu-Waisraeli wasikue wakiabudu miungu mingine. Mume wa Ruthu wa Kiisraeli alikiuka sheria alipomwoa Ruthu Mmoabi. Hata hivyo, Mungu anaweza kutumia hata uasi katika mpango wake. Zaidi ya hayo, Wakristo wamegawanyika kati ya majibu mawili.
Ndiyo, Ruthu angezuiliwa kuingia katika mkutano, lakini hata kama mtu ana hadhi hiyo ya chini na amezuiliwa kuingia katika mkutano, bado anaweza kumwabudu Mungu na kumfuata. Wakati mwingine Wakristo huzuiliwa kushiriki baadhi ya fursa za huduma kwa sababu ya dhambi (kumtaliki mwenza wao, n.k.), au tu kwa sababu watu wanaolengwa wana chuki dhidi ya utaifa wao. Lakini bado wanaweza kumtumikia Mungu katika jukumu jipya ambalo Mungu amewapa sasa.
Hapana: "Watu wako watakuwa watu wangu, Na Mungu wako atakuwa Mungu wangu" (Ruthu 1:16). Kama mtu alihesabiwa kuwa miongoni mwa "wageni, walioandamana na BWANA" (Isa 56:6), kama vile Ruthu, basi angekuwa Mwisraeli kwa kuasiliwa. Kwa kweli, Mfalme Daudi alikuwa kitukuu cha Ruthu (vizazi 3), kulingana na Ruthu 4:21-22, Mt 1:5-6, na Lk 3:31-32. Vivyo hivyo, Isa 56:3 inasema kwamba mgeni aliyeambatana na BWANA hatatengwa na watu wake.
Jambo la mwisho ni kwamba katika nyakati hizo za giza nchini Israeli, Ruthu na wakazi wa kijiji huenda hawakujua kizuizi hiki. Wakati mwingine Mungu hutumia hata ujinga wetu. Kwa mfano, Waisraeli walifanya agano na Wagibeoni katika Yos 9.
S: Katika Ruthu 1, je, kitabu hiki kiliandikwa katika karne ya tano ili kupinga marufuku ya Nehemia ya kuoa wasio Wayahudi, kama Asimov's Guide to the Bible uk.265 inavyodai?
J: Hapana, Asimov anatoa dai hilo bila ushahidi. Kuna mambo manne ya kuzingatia katika jibu.
1. Ukweli kwamba Boazi alikuwa babu wa Daudi, ambaye utawala wake ulianza karibu 1010 K.K., ulirekodiwa pia baadaye katika simulizi ya kihistoria: 1Nya 2:11-12.
2. Ingawa hatujui hasa wakati kitabu cha Ruthu kiliandikwa, uwezekano mkubwa ni kwamba kiliandikwa kabla ya kifo cha Daudi, kwani hakitaji mwana maarufu wa Daudi, Solomoni.
3. Pia, Ruthu kuwa Mmoabi kunaeleza kile ambacho vinginevyo kingekuwa fumbo: hali ilipokuwa ngumu, Daudi aliwapeleka wazazi wake kukimbilia Moabu katika 1Sam 22:3-4.
4. Hatimaye, mwandishi haonekani kuwa na mwelekeo wa kuongeza ukweli wake mwenyewe. Katika Ruthu 1:7 ingekuwa rahisi kutaja mji fulani wa Moabu. Hata hivyo, mwandishi alisema tu, "akatoka pale alipokuwapo." Mwandishi hakujaribu kutueleza mahali Naomi alipoishi Moabu, kwa kuwa ni dhahiri kwamba mwandishi mwenyewe hakujua.
Mtu angeweza kudai kwamba hatuna ushahidi isipokuwa kile watu waliandika katika Ruthu na 1Nya. Ingawa hilo ni kweli, hatuna ushahidi wa chochote katika historia mbali na mabaki ya kale na kile watu waliandika. Kwa mfano, hatuna ushahidi kwamba Yulio Kaisari hata alikuwa na mama (je, alitotolewa?) mbali na kile watu waliandika. Vivyo hivyo, hatuna ushahidi kwamba Daudi alikuwa na bibi wa baba yake, mbali na kile watu waliandika.
S: Katika Ruthu 1:1, je, Elimeleki alikuwa maskini kwa sababu ya njaa, au Naomi alikuwa "amejaa" kama Ruthu 1:21 inavyosema?
J: Huhitaji pesa nyingi kuwa na maisha ya familia yenye utajiri. Waliondoka Yuda kwa sababu ya njaa. Naomi kuondoka "amejaa" katika Ruthu 1:21 inamaanisha kwamba alikuwa na mume wake na wanawe wawili waliokufa baadaye. Watu wanaweza kuwa maskini kiuchumi, lakini bado wana maisha kamili. Tazama Difficulties in the Bible uk.335-336 kwa jibu linalofanana.
S: Katika Ruthu 1:1, kwa nini watu huacha kile Mungu amewapa kwa kitu bora zaidi?
J: Kama msemo unavyosema, "majani ya upande wa pili wa ua huonekana mabichi zaidi." Moabu, upande wa mashariki wa Yordani, ulikuwa na ardhi yenye rutuba mashariki mwa Bahari ya Chumvi. Baadaye katika historia Mesha, mfalme wa Moabu, angeweza kuitwa "mfalme wa kondoo" kwa kuwa ardhi ilikuwa nzuri sana kwa kufuga kondoo.
Mungu aliwaambia Musa na Yoshua kwamba aliwapa Waisraeli nchi ya Kanaani. Ingawa watu wengi wa Bethlehemu hawakuona haja ya kuondoka kwa sababu ya njaa, Elimeleki aliamua kwamba angeweza kufanya vizuri zaidi peke yake, akienda kwenye malisho mazuri zaidi ambayo hayakuwa kile Mungu alichowapa.
Wakati mwingine watu wana vikengeusha vingi, iwe burudani, mambo wasiyoweza kuyabadilisha, au mambo madogo madogo, hata hawapati wakati wa kutafakari kama kweli wanaishi jinsi wanavyotaka kuishi.
Leo, waamini wanaosema wanamwamini Mungu wanapaswa kujiuliza swali la pili: je, kweli wanaamini kwamba njia ya Mungu ndiyo bora? Je, kweli wanaamini kwamba hatimaye watakuwa na furaha zaidi wakibaki ndani ya riziki ambayo Mungu amewapa, au wanaangukia jaribu la kufikiri kwamba wanaweza kuwa na furaha zaidi wakitafuta "ziada" zaidi ya kile Mungu alichowapa?
S: Katika Ruthu 1:2, kwa nini watu wa Bethlehemu waliitwa Waefrathi?
J: Hii ni kwa sababu kulikuwa na miji miwili iliyoitwa Bethlehemu, na walizaliwa katika ule wa kusini. Mji wa kusini uliitwa Bethlehemu Efrata, kama Mwa 35:19, 1Sam 17:12 na Mika 5:2 zinavyoonyesha.
S: Katika Ruthu 1:2, Bethlehemu, si Moabu, ndiyo mahali Mungu angewabariki. Ni njia zipi ambazo tunaweza kutokuwa katika mahali pa baraka za Mungu leo?
J: Wakati mwingine tunaweka kitu kingine mbele ya mahali Mungu anapotutaka tuwe. Zaidi ya hayo, wakati mwingine tunafanya hivyo kwa jina la kumtumikia Mungu. Nimesikia visa vingi ambapo wanaume, iwe jeshini au la, wanajiunga au kupata kazi wakijua kwamba watatenganishwa na wake zao kwa miaka kadhaa, wakionana mara moja moja tu. Hili huleta msongo mkubwa kwa ndoa, ambao mara nyingi husababisha ndoa kuvunjika. Kuwa mbali na nyumbani muda wote, au angalau siku zote za kazi, kunaweza pia kudhoofisha uwezo wako wa kuwalea watoto vizuri. Kabla ya kuamua kufanya hivyo, iwe ni kwa ajili ya pesa zaidi za kuitunza familia yako, pesa zaidi za chuo kikuu kwa watoto wako, au pesa zaidi za kumtolea Bwana, hakikisha unauliza, "Mungu, je, kweli unataka nifanye hivyo?"
Njia ya pili ni kwamba tunaweza kumpenda Mungu na kutaka kumtumikia, lakini tuna uraibu fulani tunaoupenda sana hata hatutaki kuuacha. Tunataka kumtumikia Mungu na kuendelea na uraibu wetu pia. Lakini haiwezekani kwa njia hiyo.
Njia ya tatu ni kulegeza msimamo kwa kufanya jambo lisilo la kimaadili au lisilo halali ili kupata pesa zaidi. Hata kama tunatoa sehemu ya mapato yetu haramu kwa kanisa, Mungu hataki pesa yoyote kutoka vyanzo hivyo.
Njia ya nne, ambayo inaweza kuangamiza ndoa za wachungaji, ni kutumia muda mwingi sana kuwahudumia wengine, hadi unapuuza muda na utunzaji ambao Mungu anataka uwape mwenza wako na watoto wako.
S: Katika Ruthu 1:2, je, majina Maloni (yenye maana "ugonjwa") na Kilioni (yenye maana "kudhoofika") yanafaa zaidi kwa hadithi za kubuni, kama Asimov's Guide to the Bible uk.263-264 inavyodai?
J: Mtu angeweza kukisia kwamba huenda haya hayakuwa majina yao ya asili, bali majina waliyoitwa baadaye baada ya kufariki.
Hata hivyo, jibu linaloelekea zaidi kuwa sahihi linapatikana kwa kuchunguza tamaduni zisizo za Magharibi. Waisraeli, kama Waafrika wengi hata katika karne ya ishirini, walikuwa wakitoa majina yenye maana kulingana na matukio ya wakati huo, yawe mazuri au mabaya. Kwa hivyo kama wana hao walizaliwa katika nyakati ngumu, ingekuwa kawaida kwa Waisraeli kuwapa majina yanayolingana na nyakati hizo.
Kama ushahidi wa hili, Raheli alimpa mwanawe jina Benoni (mwana wa huzuni yangu) alipokuwa akifa katika Mwa 35:18, na mke wa Finehasi alimpa mwanawe jina Ikabodi (hakuna utukufu, au utukufu umeondoka) alipokuwa akifa katika 1Sam 4:19-20. Hosea aliamriwa na Mungu kumpa mwanawe wa kwanza jina Yezreeli kwa sababu ya mauaji ya Yezreeli, binti yake Lo-ruhama (asiyehurumiwa), na mwanawe wa pili Lo-ami (si watu wangu). Mungu alimwambia Isaya ampe mwanawe jina Maher-shalal-hash-bazi (mwepesi kwa nyara, mwepesi kwa uharibifu) katika Isa 8:1-4.
Kwa kumalizia, haikuwa nje ya tabia kwa watu kupewa majina kulingana na nyakati, hata nyakati ngumu. Kwa watoto wangu hata hivyo, nadhani nitashikamana na majina rahisi zaidi.
S: Katika Ruthu 1:4, je, walikuwa na haki ya kuoa wake wa Kimoabi?
J: Bila kujali kama walikuwa na haki, Biblia inasimulia tu kile watu hawa wa kawaida walifanya. Hii haikuwa hekima, kwani watoto wa Wamoabi wangezuiliwa kuingia katika mkutano wa kidini.
S: Katika Ruthu 1:1-5, Mungu anatupa baraka tunapomngoja Yeye na kufanya mapenzi Yake. Ungempaje ushauri mwamini anayefikiria kufupisha njia kwa kujitafutia mahitaji yake mwenyewe mbali na Mungu?
J: Je, kweli unadhani kwamba unajua zaidi kuliko Mungu kile kitakachokuletea furaha, bila kuishia katika majuto na huzuni kubwa zaidi? Watu wengi hawajui kamwe maumivu yote, taabu, huzuni, majonzi (na kufungwa gerezani) ambayo wameyaepuka kwa kutofanya mambo maovu. Je, kweli unataka kupitia mambo haya mabaya? Njia ya Mungu ndiyo bora, na unaweza kujifunza hivyo kwa njia rahisi, au kwa njia ngumu.
S: Katika Ruthu 1:6, inamaanisha nini kwamba "BWANA amewajilia watu wake na kuwapa chakula"?
J: Kwa juu juu, jibu ni rahisi: njaa iliisha. Hata hivyo, haijulikani wazi kama
a) njaa ilisababishwa na ukosefu wa mvua, au
b) njaa ilisababishwa na uvamizi na vita, na Mungu aliwaokoa kutoka kwa wanaowakandamiza.
Kwa hali yoyote, jambo muhimu lilikuwa kwamba njaa iliisha.
S: Katika Ruthu 1:6-18, kwa nini Naomi alijaribu kuwashawishi wakwe zake wawili wasirudi naye?
J: Katika Ruthu 1:6, wakwe wote wawili mwanzoni walikuwa wakienda kumfuata Naomi. Tunaweza kukisia kwamba labda aliona hilo halikuwa bora kwa sababu mbili.
Kiuchumi, hakuweza kutegemeza wakwe zake wawili. Inaonekana wangekuwa na nafasi nzuri zaidi ya kuolewa, au angalau kupata msaada kati ya jamaa zao wa damu Moabu. Njaa na kufa kwa njaa vilikuwa ukweli mzito sana.
Kiroho, haikuwa na maana kwao kuja Israeli, kama hawangemwabudu Mungu wa Kweli.
Ruthu kwa hiari yake aliacha matumaini ya usalama na furaha ya kuwa na mume mpya wa Kimoabi, kwa ajili ya hali isiyo na uhakika ya kuishi na mwanamke mzee. Bila wana, Naomi asingekuwa na njia yoyote ya kujipatia riziki. Ruthu aliahidiwa nini? Naomi alimweleza Ruthu wazi kwamba hakuwa na ahadi, dhamana wala chochote. Naomi alitaka kuhakikisha kwamba Ruthu alijua alichokuwa akiamua.
Huu ni angalau mfano wa nne katika Biblia wa mtu kuwa sehemu ya watu wa Mungu kwa uchaguzi wake wa hiari, badala ya kwa kuzaliwa tu. Tazama pia majadiliano kuhusu Ruthu 1:15 kwa maelezo zaidi.
S: Katika Ruthu 1:6-18, wakati gani umwambie mtu "rudi kwa miungu yako"?
J: Kama hawajawahi kuiacha miungu yao, unaweza kuwaeleza uamuzi wao wa sasa ni nini. Mkristo wa kweli "hawezi kurudi kwa miungu yake" (wingi), kwa sababu bila kujali maisha yake ya kabla ya kuwa Mkristo, sanamu hizo si miungu yake tena.
S: Katika Ruthu 1:7, ungemwambia nini mwamini aliyekosea sana, na sasa anataka kutubu na kurudi kwa Mungu?
J: Angalia hadithi ya mwana mpotevu. Alipoamua kurudi (bila shaka akisaidiwa na ukweli kwamba hakuwa na pesa na alikuwa na njaa), baba yake mzee mara moja alikimbia kwa furaha kumlaki. Hivyo ndivyo Mungu anavyotukaribisha. Unapotubu na kurudi, wewe si aina fulani ya "Mkristo wa daraja la pili," bali mtumishi wa Mungu kama mtu mwingine yeyote. Ingawa kunaweza kuwa na mambo fulani ambayo mtu hastahili tena kuyafanya, kama vile kuwa mzee wa kanisa au shemasi, bado kuna njia nyingi za kumtumikia Mungu. Usikose furaha na fursa kwa kuchelewesha kurudi kwako!
S: Katika Ruthu 1:10, wanawake vijana wawili walitaka kukaa na Naomi baada ya yeye kuwaambia mara ya kwanza warudi. Tunakuzaje mtazamo wa kuvutia, ili watu watake kuwa nasi?
J: Kwa wakati huu Ruthu alihusiana na Mungu wa Naomi kupitia Naomi. Kupitia Naomi, Ruthu alitamani kumjua Mungu wa Israeli. Kwa ujumla, onyesha kujali kwa dhati kwa mtu mwingine na ustawi wake. Mjali na umwonyeshe hivyo. Mpe muda wako, furahi pamoja naye katika ushindi wake, na mwonee huruma katika kushindwa kwake.
S: Katika Ruthu 1:11, wakati gani ingekuwa na maana nzuri kugeuka nyuma kutoka kwa baraka za Mungu?
J: Kwa mtu asiyetaka kupata baraka za Mungu, haisaidii kujaribu nusunusu, au kumjia Mungu na masharti ambayo Mungu anapaswa kuyatimiza.
Kama hutamtii Mungu, ni bora kwako kutojua mapenzi na baraka za Mungu zingekuwa nini, kuliko kujua na kuzipa kisogo. Soma kuhusu kosa kubwa ambalo watu walifanya kwa kumwomba Yeremia amwulize Mungu swali lao katika Yer 42:19-22.
Kwa Mkristo mtiifu, kunaweza kuwa na mahali pazuri pa kupendeza ambapo Mungu anataka tupaache ili tuwahubirie wale wanaohitaji zaidi kusikia. Hii si kugeuka nyuma kutoka kwa baraka za Mungu (hilo lingekuwa kugeuka nyuma ili kubaki), lakini wakati mwingine inaweza kuonekana hivyo wakati huo.
S: Katika Ruthu 1:12-13, Naomi mwenyewe alikuwa na matatizo fulani, akijiita mchungu. Kwa nini Naomi alifikiri mkono wa BWANA ulikuwa juu yake?
J: Naomi bado alimfuata Mungu, lakini kwa njaa na vifo vya mume wake na wanawe wawili, na bila matumaini ya kupata vizazi, bila shaka alikuwa ameona siku bora zaidi. Lakini ingawa Naomi alikosea kuwa na uchungu na kuwaambia watu kwamba alikuwa na uchungu, bado alikuwa na tumaini kwa Mungu, na bado alimtumikia.
Tazama pia majadiliano kuhusu Ruthu 1:20 kwa maelezo zaidi kuhusu majibu yake.
S: Katika Ruthu 1:13 na 1:20, je, maneno ya Kiaramu katika Ruthu yanaashiria kwamba kiliandikwa katika karne ya tano?
J: Hapana. Kitabu cha kutilia shaka, Asimov's Guide to the Bible uk.262, hata kinadai kwamba kiliandikwa katika karne ya tano K.K. Yafuatayo kwanza yatajadili kwa nini maneno yanayodaiwa kuwa ya Kiaramu hayana uzito, na pili kwa nini uwezekano mkubwa ni kwamba kiliandikwa mapema zaidi.
1. lahen katika Ruthu 1:13 inamaanisha "kwa hivyo" kwa Kiaramu, lakini pia inamaanisha "kwao" kwa Kiebrania. Mara katika Ruthu 1:20 imeandikwa kwa tahajia ya Kiaramu, lakini neno la Kiebrania lina sauti ileile na linatofautiana kidogo tu katika tahajia. Bila shaka, kitabu kilipokuwa kikinakiliwa kwa miaka mingi, waandishi waliojua Kiaramu wangeweza kuingiza badiliko hilo la pili kwa urahisi.
2. Mwandishi Gleason Archer pia anaeleza kwamba uwezekano mkubwa ni kwamba kiliandikwa kati ya wakati wa Daudi na Solomoni. Ingawa Daudi si sehemu ya hadithi, Daudi alitajwa mahususi. Solomoni labda angetajwa pia, kama angekuwa akitawala wakati kilipoandikwa. Pia, kitabu cha Ruthu kinaonyesha wazi wakati kabla Wamoabi hawajawachukia Waisraeli kwa sababu ya kuwatiisha mara kwa mara.
S: Katika Ruthu 1:15, kwa nini Naomi alimwambia Ruthu arudi kwa miungu yake [ya Kimoabi] kama shemeji yake alivyofanya?
J: Katika hali hii Naomi huenda alijua alichokuwa akifanya. Naomi alimbana Ruthu ili aimarishe uamuzi wake. Naomi hakutaka Ruthu aje naye kwa sababu za kifedha au za kihisia. Ruthu kudai kwamba anataka kumtumikia Mungu aliye hai kusingefaa kitu, kama hilo lingekuwa kujifanya tu. Mazungumzo haya yanaonyesha kwamba haikuwa kujifanya, na kwamba ni Ruthu, wala si Naomi, aliyetaka kumfuata Mungu wa Naomi.
Wakati mwingine katika uinjilisti wa leo, tunahitaji kuwapa watu nafasi ya kufanya uamuzi wao, na kuwaruhusu watambue kwamba ni uamuzi wao kweli kweli. Kwa mfano wa pili wenye baadhi ya kufanana na hili, tazama Yos 24:14-25.
S: Katika Ruthu 1:20, je, Naomi alikuwa na haki kutaka kuitwa Mara, ambalo linamaanisha "mchungu"?
J: Naomi alikuwa na ukaaji wa kusikitisha ugenini, utupu wa kukatisha tamaa, na kurudi kwa uchungu uliochanganyika na furaha. Kwa vifo vitatu katika familia yake, Naomi hakuwa na matumaini yoyote ya maana ya kupata vizazi, jambo ambalo lilikuwa muhimu katika utamaduni huo. Bado alimfuata Mungu, na kutaka kwake kujulikana kama "mchungu" kunaeleweka. Hata hivyo, kueleweka hakumaanishi kwamba kulikuwa jambo jema. Waamini wanaweza kukosea kwa njia tofauti, na yeye alikuwa amekata tamaa sana. Mungu kwa neema Yake alimwinua kutoka katika kukata tamaa kwake, na akampa matumaini makubwa.
Leo unaweza kuhisi kukata tamaa sana wakati mwingine; Paulo alihisi hivyo katika 2Kor 1:8-10. Unaweza kuhisi kwamba "habari mbaya" au "mchungu" ingefaa kuwa jina lako pia. Mungu anaweza kukuinua kutoka hapo, na kukuonyesha matumaini ya kweli. 1Pet 1:3-12 inatuambia kuhusu matumaini yetu makubwa, kama vile Paulo katika Rum 8:18. Ebr 12:1-3 inazungumzia uvumilivu na matumaini ya Yesu na wengine wakati wa mateso, na jinsi tunavyohitaji kuwa na matumaini hayo hayo. Si matumaini dhaifu yenye woga, bali matumaini yanayotupa nguvu ya kuhimili jaribu lolote.
S: Katika Ruthu 2:4 (mara mbili), 2:12, 2:19, 2:20, jukumu la baraka linapaswa kuwa nini katika maisha yetu?
J: Jambo la kwanza linaloweza kumjia mtu akilini ni jinsi tunavyoweza kuwa ndani ya baraka ya Mungu. Lakini inapendekezwa kwamba kuna mambo mawili muhimu zaidi ya hilo. Kwanza, tunawezaje kumbariki Mungu katika maisha yetu? Pili, tunawezaje kuwabariki wengine?
Naomi alimheshimu na kumbariki Ruthu kwa kumwita "mwanangu" mara nane katika kitabu cha Ruthu.
Katika kitabu cha Ruthu kila sala ni sala ya baraka, na kila sala inajibiwa.
Boazi alizungumza lugha ya imani, akiwabariki wengine. Nini kinatoka katika midomo yetu?
S: Katika Ruthu 2:4 (mara mbili), kwa nini tunapaswa kuzingatia salamu zetu (na kuaga)?
J: Salamu zetu na maneno yetu ya kuaga hayapaswi kuwa ya mazoea tu, bali yanapaswa kuwa na maana. Tunataka yawe na maana nzuri, basi kwa nini tusiyafanye kuwa maombi kwa Mungu awabariki wengine?
S: Katika Ruthu 2:6-7, kwa nini msimamizi wa wavunaji alimruhusu Ruthu kuokota masazo nyuma ya wavunaji bila kumjulisha Boazi mapema?
J: Maandiko hayasemi, lakini kuna sababu mbili zinazowezekana.
Kisheria: Katika sheria ya Kiisraeli (Law 19:10; 23:22; na Kumb 24:21) wakulima hawakuruhusiwa kupitia mashamba mara ya pili, bali walipaswa kuacha masazo kwa ajili ya wageni na maskini.
Uhusiano: Ni dhahiri kwamba uhusiano kati ya Boazi na msimamizi ulikuwa mzuri kiasi kwamba msimamizi angeweza kuchukua hatua kabla ya kumjulisha Boazi, bila wasiwasi wowote kwamba Boazi angetaka kuwa bahili au kukiuka sheria. Katika uhusiano wa mwajiri na msaidizi, mojawapo ya sifa zinazothaminiwa zaidi za msaidizi ni kwamba anaweza kuaminiwa kufanya kile mwajiri anachotaka kifanyike.
Kama dokezo, leo katika mahusiano ya kibiashara, upande mmoja katika uhusiano mara nyingi utanufaika zaidi kama "utaacha pesa kidogo mezani" kwa upande mwingine. Pande zote mbili zinapokuwa katika hali ya kunufaika wote, zote zina motisha ya kuendeleza uhusiano huo wenye manufaa.
S: Katika Ruthu 2:12, jinsi gani Ruthu alikuja "chini ya mabawa ya Mungu," na je, Wakristo wengine wako chini ya mabawa ya Mungu na wengine wanaweza kutokuwa?
J: Neno la Kiebrania kwa pembe ya vazi ni kanap. Pia linaweza kumaanisha bawa.
Kwa maana ya kisheria, kila mwamini wa kweli yuko chini ya mabawa ya Mungu kwa sababu damu ya Yesu inamwokoa kutoka katika adhabu ya dhambi. Lakini kwa maana ya kila siku, Mkristo asifikiri kwamba anaweza kutegemea mabawa ya ulinzi ya Mungu anapotembea katika njia ambayo Mungu alimwambia asiitembee, na kukimbilia mambo ambayo Mungu alimwambia asiyakimbilie. Lakini hata tunapoishi kwa utiifu kwa Mungu, chini ya mabawa Yake, magonjwa, ajali, na mambo mengine yenye maumivu bado yanaweza kutupata, lakini hakuna kitu isipokuwa kile Mungu anachoruhusu na ambacho Mungu atakuwa pamoja nasi kukipitia.
S: Katika Ruthu 2:15-16, kwa nini unadhani Boazi aliwaambia wavunaji hivi kuhusu Ruthu, au unadhani alisema hivi kuhusu kila mtu?
J: Ingawa angeweza kuhisi hivyo kuhusu kila mtu shambani mwake, uwezekano mkubwa ni kwamba aliwaambia wavunaji wake hivi kuhusu Ruthu hasa. Alimpenda Ruthu na kumheshimu kwa kubaki ili kumtunza mama mkwe wake. Leo, mtu anapotafuta mwenza, anaweza kufikiria mambo kama "je, ni mtu wa kufurahisha kuwa naye", "je, anapendeza machoni kiasi gani", au "je, ana utajiri kiasi gani". Lakini maswali muhimu zaidi ni "je, ni mwamini aliyekomaa", "tabia yake ikoje", na "je, ni aina ya mtu atakayebaki nami, hata kama hali yangu ingezidi kuwa mbaya". Mume au mke tajiri zaidi, mzuri zaidi, na mchangamfu zaidi duniani hakupi furaha yoyote baada ya kukuacha.
S: Katika Ruthu 2:19, kwa nini Naomi alisema hivi?
J: Naomi alipoona kwamba kiasi kilikuwa efa nzima, alitambua kilichokuwa kikiendelea. Mtu fulani alikuwa amemtambua Ruthu na alikuwa mkarimu sana kwake.
S: Katika Ruthu 3:1, tunapataje "raha" (nyumbani)?
J: Neno la Kiebrania kwa pumziko, menuhah, ni karibu kama neno kwa nyumbani, manoah. Kama waamini hatupaswi kamwe kuridhika, bali daima tujitahidi kumkaribia Mungu zaidi na kufanya zaidi kumtukuza Yeye. Lakini wakati huo huo tunapaswa kuridhika, na kuwa "nyumbani" tukipumzika ndani ya mapenzi ya Mungu.
S: Katika Ruthu 3:7-9, Ruthu na Boazi walifanya nini hapa?
J: Ingawa wengine wanajaribu kusoma katika sehemu hii kwamba walifanya ngono hapa, kitabu cha Ruthu hakisemi hivyo. Katika Biblia, neno "kulala na mtu" linamaanisha kufanya ngono na mtu, lakini Ruthu hakufanya hivyo. Ruthu kujilaza kunamaanisha tu kwamba alilala ili apate usingizi.
Kama Hard Sayings of the Bible uk.199-200 inavyosema, Boazi "alisituka" usiku wa manane miguu yake ilipofunuliwa na Ruthu alikuwa pale. Kwa hivyo ni dhahiri kwamba kabla ya hili Boazi hakuwa na uhusiano wowote na Ruthu, la sivyo asingesituka. Kitabu hicho na 735 Baffling Bible Questions Answered uk.98 vinaeleza kwamba Boazi kutandika pembe ya vazi lake juu yake ilikuwa desturi iliyomaanisha kwamba angemwoa. Hard Sayings of the Bible uk.200 inataja pia kwamba bado ni desturi ya baadhi ya Waarabu leo kwa mwanaume kutupa vazi juu ya mwanamke anayekusudia kumwoa.
Ruthu kuja usiku hakungeweka shinikizo la umma kwa Boazi kumkubali. Kulingana na When Critics Ask uk.153, Ruthu kufunua miguu ya Boazi ilikuwa desturi ya kawaida ya kuonyesha utii wake kwa Boazi.
S: Katika Ruthu 3:7-9, je, ombi la ujasiri la Ruthu kwa kweli lilikuwa pendekezo la ndoa kwa Boazi, na je, hilo lilikuwa sawa?
J: Kwa njia isiyo ya moja kwa moja na yenye heshima, Ruthu alikuwa jasiri sana. Katika maisha yetu kuna wakati wa kuwa na ujasiri, na kuna wakati wa kutokuwa nao. Lakini hata tunapohitajika kuwa na ujasiri, tunaweza kuwa na ujasiri kwa unyenyekevu, tukiwaheshimu wengine.
S: Katika Ruthu 3:11, kwa nini Boazi alimwita Ruthu "mwanamke mwema"?
J: Kwa sababu Boazi aliona kwamba uaminifu wa Ruthu kwake ulikuwa mkubwa kuliko hamu yake ya kuolewa na mwanaume kijana.
S: Katika Ruthu 3:12-13, kwa nini Boazi hakukubali pendekezo la Ruthu wakati huo?
J: Ni dhahiri kwamba Boazi alimpenda Ruthu, na alifurahi na kuona fahari kwamba angetaka kuolewa naye. Lakini ilikuwa sahihi kumwuliza ndugu wa karibu zaidi kwanza. Kwa hivyo licha ya furaha yake, Boazi alithamini kilicho sahihi na cha haki kuliko kuoa msichana fulani. Kwa upande mmoja, ni dhahiri kwamba Boazi angeridhika kama ndugu wa karibu zaidi angeamua kumwoa Ruthu. Lakini kwa upande mwingine, Boazi alikuwa tayari anajua ni nani ndugu wa karibu zaidi.
S: Katika Ruthu 3:14, kwa nini Boazi hakutaka ijulikane kwamba mwanamke alifika penye uga?
J: Boazi labda aliogopa mwonekano wa uovu (2Kor 8:21; 1The 5:22). Zaidi ya hayo, kama ingejulikana kwamba Boazi alimruhusu Ruthu kuja, basi wanawake wengine, kama wake zao, wangeweza kutaka kuja kuwatembelea wanaume vijana. Kuna nyakati ambapo tunahitaji kulinda sifa yetu, hata kama hatukufanya kosa lolote.
S: Katika Ruthu 3:18, kwa nini Naomi na Ruthu wote wawili walionekana kutulia hivi wakati badiliko kubwa katika maisha ya baadaye ya Ruthu lilikuwa likiamuliwa?
J: Kwa ushauri wa Naomi na matendo ya Ruthu, wote wawili walikuwa wamefanya yote waliyoweza. Hapakuwa na kitu kingine cha kufanya sasa. Jambo lilikuwa mikononi mwa Mungu. Mungu, aliyepanga kwamba Ruthu, kana kwamba kwa bahati, aokote masazo katika shamba la Boazi, angeweza kuendelea kuwatunza. Tunapokuwa katika hali kama hiyo ambapo hakuna zaidi tunachoweza kufanya, tunahitaji kujifunza kutulia mikononi mwa Mungu, haijalishi matokeo yatakuwa muhimu kiasi gani.
S: Katika Ruthu 4:1-9, je, Boazi alitumia mkakati uliofikiriwa vizuri hapa?
J: Labda. Kama ndugu wa karibu zaidi aliishi nje ya mji na kufanya kazi mjini, Boazi alijua kwamba angepita langoni wakati fulani.
Salamu ya Boazi, "Haya! Wewe" (Ruthu 4:1), kwa Kiebrania kwa kweli inamaanisha "fulani": salamu kwa mtu unayemjua lakini hutaki kutaja jina lake rasmi. Labda Boazi alitaka kumrahisishia mtu huyo kujiondoa bila jina lake kuaibishwa.
Kwanza Boazi aliwasilisha jambo zuri: ardhi ilikuwa inauzwa, na kama mtu huyo alikuwa na pesa, angeweza kutaka kuinunua. Boazi alisema kwamba alitaka kuinunua mwenyewe, lakini kwa ukarimu (kwa kweli kisheria) alimwachia mtu huyo kuinunua, kwa kuwa alikuwa na haki hiyo kama ndugu wa karibu zaidi.
Kisha Boazi akamtaja Ruthu ghafla. Hii ilimaanisha kwamba urithi wa ardhi ungehesabiwa kwa Elimeleki na Maloni, si kwa familia ya mtu huyo. Zaidi ya hayo, kama mtu huyo hakuwa na watoto bado, mwana ambaye Ruthu angemzaa angekuwa mzaliwa wa kwanza na angekuwa na urithi mara mbili.
Pia alimkumbusha mtu huyo kwamba Ruthu alikuwa Mmoabi, jambo ambalo pia lingeweza kumfanya asipende kumwoa.
Hatimaye, kwa kuwataja Naomi na Ruthu wote wawili, inawezekana kwamba, kwa kuwa kifo cha mapema kiliwapata mume wa Naomi na mume wa Ruthu, Maloni, mtu huyo alikuwa na wasiwasi kwamba kifo cha mapema kingeweza kumpata yeye pia.
Hata hivyo, ingawa Boazi aliwasilisha kesi vizuri, hapakuwa na uhakika kwamba mpango huu ungefanikiwa. Boazi angeweza tu kumwachia BWANA matokeo.
S: Katika Ruthu 4:3-8, je, hili lilikuwa kinyume na sheria za mwanaume kuoa mke wa kaka yake aliyefariki katika Kumb 25:5-10?
J: Hapana. Kuna mambo sita ya kuzingatia katika jibu.
1. Hakukuwa na ndugu wa marehemu aliyekuwa hai. Badala yake, haki ilikuwa ya ndugu wa kiume wa karibu zaidi.
2. Kumbuka kwamba katika Ruthu 4:4, ndugu wa karibu zaidi mwanzoni alikuwa tayari kununua mali, mpaka alipojua kwamba Ruthu angekuwa mke wake katika mapatano hayo. Ndugu huyo wa karibu, ambaye jina lake sasa limesahaulika, alijali zaidi kwamba vizazi vyake vyote vibebe jina lake, kuliko ustawi wa Ruthu, au hata mali.
3. Ruthu hakuwa Mwisraeli, bali Mmoabi, kwa hivyo hilo lingeweza kueleza kusita kwa ndugu wa karibu wa kiume.
4. Amri za Kumb 25:5-10 hazikuwa zinafaa hapa, kwa sababu mwanaume hakuwa kaka wa mume. Hata hivyo, walikuwa wakijaribu kufuata kanuni na roho ya Kumb 25:5-10.
5. Kwa kuwa Kumb 25:5-10 haikuwa amri iliyotumika hapa, hawakufuata adhabu yake kwa ukali pia. Mwanaume alivua kiatu chake mwenyewe, na Ruthu hakumtemea mate usoni. Archer anaeleza kwamba ni dhahiri Ruthu hakutaka kumwaibisha mwanaume huyo.
6. Kulikuwa na tofauti kati ya sheria ya Kumb 25:5-10 na kile walichofanya katika kitabu cha Ruthu. Kitabu cha Ruthu kinasimulia tu kile watu hawa walifanya.
S: Katika Ruthu 4:3, nani alimiliki ardhi kabla ya mauzo haya?
J: Elimeleki labda alikuwa ameiweka rehani alipoenda Moabu, kama Believer's Bible Commentary uk.292 inavyosema. Kwa maneno mengine, aliuza ardhi kwa mtu mwingine, lakini isipokombolewa, ingerudi kwa "mrithi" wa Elimeleki (yeyote yule angekuwa) katika mwaka wa hamsini, mwaka wa Yubile.
S: Katika Ruthu 4:6, kwa nini ndugu wa karibu zaidi alikubali mwanzoni kununua ardhi, kisha akajiondoa?
J: Alitoa sababu kwamba hawezi kumwoa Ruthu, la sivyo angeharibu urithi wake mwenyewe. Kwa kuwa ndoa ya wake wengi ilikuwa ikifanyika wakati huo, sababu ya kweli ni kwamba kama Ruthu angemzalia mwana wa kwanza, wengine wangeweza kufikiri kwamba mtoto huyo angerithi jina la mume wa Ruthu pamoja na mali ya mtu huyo. Kumb 25:5-10 inabainisha kwamba mwanaume lazima amwoe mjane wa ndugu yake kama ndugu hao waliishi pamoja. Hata hivyo, katika kesi hii hawakuwa ndugu, na hawakuishi pamoja.
S: Katika Ruthu 4:8, je, kuna ushahidi mwingine wa kushuhudia shughuli kwa kubadilishana viatu?
J: Ndiyo. Si tu Kumb 25:7-10 inayosema walipaswa kufanya hivi; vibao vya Nuzi (mwishoni mwa karne ya 14 K.K., mara tu baada ya wakati wa Musa) pia vinaeleza kuachia haki ya mali kwa kumpa mmiliki mpya kiatu, kulingana na The NIV Study Bible 1985 uk.369.
Kubadilishana viatu pia kunaweza kumaanisha kiishara kuwa na haki ya kutembea juu ya ardhi inayouzwa, kulingana na The Nelson Study Bible uk.447. Keil-Delitzsch Commentary on the Old Testament vol.2 uk.490 inasema kwamba watu wa Ujerumani na India pia walikuwa na desturi ya kuchukua umiliki wa mali iliyonunuliwa kwa kukanyaga udongo.
S: Katika Ruthu 4:12, kwa nini Tamari alitajwa hapa?
J: Watu labda walilitaja hili kwa sababu lilikuwa mfano mwingine wa ndoa ya shemeji, ingawa si mfano kamili. Mwa 38:6 inaposema, "Yuda akamtwalia Eri, mzaliwa wake wa kwanza, mke, jina lake Tamari," haisemi kwamba alikuwa mjukuu wa Yakobo. Kwa hivyo huu ungekuwa mfano mwingine wa ndoa ya shemeji, ingawa ulikuwa kabla Mungu hajatoa Sheria kupitia Musa. Eri alipofariki, Yuda aliwaoza Onani na Tamari ili kuendeleza ukoo wa Eri. Onani alipofariki, Yuda alimwahidi Tamari kwamba angeolewa na Shela, ingawa baadaye alivunja ahadi hiyo. Kwa hivyo ukoo ulihifadhiwa kupitia Yuda mwenyewe.
Tamari alifanya uovu, akijifanya kahaba kwa Yuda, baba mkwe wake. Lakini watu walimheshimu nyanya yao, wakikumbuka uzao wake baada ya hapo, na wakipuuza dhambi yake. Alikuwa mwaminifu kwa mwanaume, Yuda, aliyeogopa kumwoa.
S: Katika Ruthu 4:10, kwa nini Ruthu ni mke aliyenunuliwa? (Mwislamu alitaja hili kama kitu kibaya sana.)
J: Boazi "alimnunua" Ruthu (yaani, alilipa mahari kwa ajili yake) kwa kununua ardhi kutoka kwa Naomi. Boazi alimtunza Ruthu na mama mkwe wake mjane, Naomi, na sielewi kwa nini Mwislamu huyu ana tatizo na tendo hili la upendo na huruma la Boazi. Natumaini hakuwa tu akiokota aya yoyote ile kutoka katika Biblia.
Kama Mwislamu huyu ana tatizo na mahari kwa wake, kumbuka kwamba Muhammad alilipa dirhamu 4,000 kwa ajili ya mke wake Umm Habibah (Abu Dawud vol.2 nambari 2103 uk.565). Pia, 'Ali bin Abi Talib alimnunua binti wa Rab'iah kwa ajili yake mwenyewe. Alimzalia binti aliyeitwa Umm Ruqayyah (al-Tabari vol.11 uk.66).
S: Katika Ruthu 4:13, kwa nini Maloni na Ruthu hawakuwa wamepata mtoto wa kiume tayari?
J: Maloni na Ruthu walikuwa wameoana kwa takriban miaka kumi bila watoto. Huenda Maloni au Ruthu alikuwa tasa. Ruthu 4:13 inasema, "BWANA akamjalia kuchukua mimba."
S: Katika Ruthu 4:16-17, je, Naomi alimchukua mtoto kwa kuasili?
J: Huenda sivyo. Lakini Naomi alifurahi sana kwa ajili ya mjukuu wake kiasi kwamba furaha yake ilikuwa sawa na ile ambayo mama angekuwa nayo. Kwa mtazamo mwingine, Bible Knowledge Commentary: Old Testament uk.428 inadhani huenda huu ulikuwa uasili rasmi uliofanywa na Naomi.
S: Katika Ruthu 1-4, jinsi gani ukombozi huu ni mfano wa ukombozi wa Kristo kwa ajili yetu?
J: Hebu "tufungue" kitabu cha Ruthu na kuona njia kumi na mbili ambazo kitabu hiki kinahusiana na Kristo na sisi.
1) Uwezekano, kwa bahati tu, kwamba Ruthu angekuwa na mzao ambaye angekuwa mfalme wa Israeli ulikuwa sifuri kwa vitendo. Hili halikutokea kwa mwanamke mwingine yeyote wa Kimoabi. Kuokota masazo shambani mwa Boazi, Boazi kumtambua, Boazi kuwa mkombozi wa ukoo, ndugu wa karibu zaidi kutotaka kujihusisha, n.k., vyote vilipaswa kwenda sawasawa kabisa.
2) Katika Ruthu 1:1-2 familia ya Naomi iliamua kuondoka katika Nchi ya Ahadi na kuishi Moabu kwa miaka kumi. Wangeweza kusahauliwa tu kama Waisraeli wengine wengi waliochanganyika na nchi zilizowazunguka. Vivyo hivyo, watu wamechagua kumwacha Mungu na "mwavuli" Wake wa ulinzi na mapenzi Yake, na kwenda katika nchi yao wenyewe ya kigeni.
3) Katika Ruthu 3:10, Ruthu angeweza kupuuza jambo hili la mkombozi wa ukoo, kwani alikuwa Mmoabi hata hivyo, na kumtafuta tu mwanaume kijana, labda tajiri na bila usumbufu mwingi huko Moabu. Hata hivyo, Orpa alifanya hivyo. Ruthu aliijua nafasi yake kama mgeni katika Ruthu 2:10, lakini aliikubali na akaupokea wema wa Boazi.
4) Katika Ruthu 3:11-13 Boazi alimpa Ruthu ahadi kwamba angetatua jambo hilo, na Ruthu na Naomi wote wawili waliamini kabisa katika ahadi ya Boazi.
5) Ruthu hakuwa mmoja wa watu wa Mungu, bali Mmoabi wa kigeni, na Wamoabi walikuwa na uadui na Waisraeli. Sisi pia hapo awali tulikuwa tumefarikishwa na kuwa adui za Mungu kulingana na Kol 1:21. Lakini kama vile Boazi alivyomwingiza Ruthu katika watu wa Mungu, Kristo alituingiza katika watu Wake maalum.
6) Hata hivyo, katika Ruthu 4:17, Ruthu hakuwa tu Mwisraeli, mmoja wa watu wa Mungu; alikuwa nyanya wa ukoo wa kifalme wa Daudi. Vivyo hivyo, sisi ni ukuhani wa kifalme, wafalme na makuhani, katika Kristo kulingana na 1Pet 2:9-10.
7) Katika Ruthu 3:1-9 Naomi alipendekeza la kufanya, na Ruthu alitekeleza sehemu yake, lakini Naomi na Ruthu hawakuwa katika nafasi ya kununua ardhi na kufunga ndoa; ilipaswa kuwa Boazi.
8) Boazi, mkombozi wa ukoo, alikuwa mfano wa Kristo. Kristo alitukomboa katika laana ya torati. Lakini ingawa Boazi alitumia pesa kununua ardhi na Ruthu, na kuendeleza ukoo wa damu wa Maloni, Kristo alitumia damu Yake mwenyewe kutununua, sisi watu Wake watakatifu.
9) Katika Ruthu 4:3 "ndugu wa karibu" anaweza kuwakilisha sheria. Sheria ilikuwa na dai la kwanza juu yetu, lakini sheria haikuweza kutukomboa. Hatujui kwa uhakika kwa nini Boazi alitaka mashahidi kumi, lakini hilo linatukumbusha Amri Kumi.
10) Tunaposimama kama mashahidi kwa mtu anayebatizwa, fikiria nyuma kwa Ruthu. Katika Ruthu 4:2 wazee na watu wa Bethlehemu walikuwa mashahidi wa ukombozi ule wakati huo.
11) Katika Ruthu 4:13-17, Ruthu na Boazi walioana "ili kuzaa matunda", kuzaa watoto ili kuendeleza ukoo wa Elimeleki na Maloni. Sisi vivyo hivyo tumeokolewa ili tuzae matunda, tukiwa tumeumbwa katika Kristo Yesu "tutende matendo mema, ambayo tokea awali Mungu aliyatengeneza ili tuenende nayo" (Efe 2:10).
12) Mungu mara nyingi hutumia njia za unyenyekevu na zisizotarajiwa kuleta utukufu Wake. Maongozi ya Mungu yanaweza kufanya kazi katika hali zisizo za kawaida, na mtu yeyote anaweza kuwa mwamini, kukombolewa, na kupokea baraka za Mungu. Mungu aliwatumia Boazi na Ruthu si tu kwa ukoo wa Daudi, bali kwa ukoo wa Kristo, kisheria kupitia Yosefu na kibiolojia kupitia Mariamu. Hata leo Mungu anawakomboa wenye dhambi, watu wasiotarajiwa, wasiofaa kwa mbinguni, na kuwaingiza katika familia Yake na watu Wake, na hatimaye katika mbingu Yake kamilifu.
S: Katika Ruthu, ni akina nani waandishi wa mapema wa Kikristo waliotaja kitabu hiki?
J: Mwandishi pekee wa Kikristo wa kabla ya Nikea aliyetaja Ruthu ni Melito/Meleto wa Sardi (170-177/180 B.K.). Anaorodhesha vitabu vyote vya Agano la Kale, na anajumuisha kila kitabu tulicho nacho isipokuwa Nehemia na Esta. Kipande cha 4 kutoka katika Kitabu cha Dondoo uk.759.
Baada ya Nikea
Eusebio wa Kaisaria (318-339/340 B.K.)
Synopsis Scripturae Sacrae, isiyojulikana mwandishi (350-370 B.K.)
Athanasiosi (367, 325-373 B.K.)
Efraimu/Efremu (350-378 B.K.)
Afrahati Msiria (337-345 B.K.) anadokeza kuhusu Ruthu
Gregori wa Nazianzo (330-391 B.K.) aliorodhesha kila kitabu cha Maandiko katika shairi, akisema kwamba vitabu vyovyote zaidi ya hivyo si Maandiko ya kweli. Orodha yake ilikuwa sawa na ile wanayotumia Waprotestanti leo, isipokuwa hakujumuisha Nehemia, Esta, wala Ufunuo. Hakutaja Maombolezo, lakini huenda aliona kwamba kilijumuishwa katika Yeremia. Hakutaja barua za Paulo wala Waebrania kwa majina, lakini alisema kwamba Paulo aliandika barua kumi na nne. Shairi la Gregori liko (kwa Kigiriki) katika Gregori vol.37 ya Migne, Patrologia Graeca, safu 471-474 (Carmina Dogmatica, Kitabu cha 1, sehemu ya 1, Carmen XII). Tazama http://www.bible-researcher.com/gregory.html kwa maelezo zaidi.
Epifaniosi wa Salamisi (360-403 B.K.)
Ambrosi wa Milano (370-390 B.K.)
Rufinosi (374-406 B.K.)
Jeromo (373-420 B.K.) anajadili vitabu vya Agano la Kale. Anajadili mahususi Mwanzo, Kutoka, Mambo ya Walawi, Hesabu, Kumbukumbu la Torati, Pentateuki, Ayubu, Yesu mwana wa Nave [Yoshua], Waamuzi, Ruthu, Samweli, Wafalme (vitabu 2), manabii kumi na wawili, Hosea, Yoeli, Amosi, Obadia, Yona, Mika, Nahumu, Habakuki, Sefania, Hagai, Zekaria, Malaki, Isaya, Yeremia, Ezekieli, Danieli, Esta, Ezra, Nehemia, Barua 53 sura 7-8 uk.99-101.
Baraza la 17 la Karthago (393-419 B.K.) (maaskofu 218)
S: Katika Ruthu, ni zipi baadhi ya hati za zamani zaidi ambazo bado zipo leo?
J: Vitabu vya Bahari ya Chumvi: (karibu mwaka 1 K.K.) nakala 4 tofauti kulingana na The Dead Sea Scrolls Today uk.30 na Wycliffe Bible Dictionary uk.436-438. Zinaitwa 2Q16, 2Q17, 4Q104, 4Q105. (The Dead Sea Scrolls in English toleo la 4, xxix hadi xlii) 2Q17 kwa kweli ni vipande viwili, 4Q104 ni vipande vitatu, kimoja wapo kikiwa ni mwanzo. 4Q105 ni vipande vitatu vidogo sana vya nakala nyingine ya Ruthu. (The Dead Sea Scrolls Translated: The Qumran Texts in English toleo la 2 uk.471, 481)
4QRuth(a) 1:1-12; 2:13-23; 3:1-8; 4:3-4
4QRuth(b) 1:1-6, 12-15; 3:13-18
Kwa ujumla, aya zifuatazo kutoka Ruthu zimehifadhiwa katika Vitabu vya Bahari ya Chumvi: 1:1-12; 2:13-23; 3:1-8,13-18; 4:3-4. Tazama The Meaning of the Dead Sea Scrolls kwa maelezo zaidi.
Hati za Biblia za Kikristo, kutoka karibu 350 B.K., zina Agano la Kale, ikiwa ni pamoja na Ruthu.
Vaticanus (325-350 B.K.) imehifadhi Ruthu yote.
Alexandrinus (karibu 450 B.K.) imehifadhi Ruthu yote.
Hatuna sehemu yoyote ya kitabu hiki kutoka Sinaiticus (340-350 B.K.).
S: Ni waandishi wa mapema gani waliotaja Ruthu?
J: Mwandishi pekee wa kabla ya Nikea aliyenukuu au kudokeza aya za Ruthu ni Melito/Meleto wa Sardi (170-177/180 B.K.), aliyekitaja kitabu hiki kwa jina.
Yulio Afrikanosi katika Barua yake kwa Aristidi sura ya 5 anataja nasaba za Ahiori Mwamoni na Ruthu Mmoabi, lakini hakitaji kitabu cha Ruthu kwa jina.
S: Katika Ruthu, ni zipi baadhi ya tofauti za tafsiri kati ya Kiebrania na Kigiriki cha Septuagint?
J: Hapa kuna baadhi ya tofauti za tafsiri. Kupata sampuli ya tofauti kati ya maandishi ya Kiebrania ya Masoreti (kwanza) dhidi ya tafsiri ya Kigiriki ya Septuagint (pili), sehemu hii inazingatia sura ya 1.
Ruthu 1:1 "mashamba ya Moabu" dhidi ya "nchi ya Moabu"
Ruthu 1:2 majina ni tofauti kidogo (Naomi, Maloni, Kilioni dhidi ya Noemini, Maaloni, Khelaioni)
Ruthu 1:3 shemeji ya Ruthu "Orpa" dhidi ya "Orfa"
Ruthu 1:6 "mashamba ya Moabu" dhidi ya "nchi ya Moabu"
Ruthu 1:13 "Ni uchungu zaidi kwangu kuliko kwenu." dhidi ya "Nimehuzunika kwa ajili yenu"
Ruthu 1:14 "alimbusu mama mkwe wake" dhidi ya "alimbusu mama mkwe wake na akarudi kwa watu wake". (Maana kwamba alirudi kwa watu wake ni sawa katika zote mbili.)
Ruthu 1:18 "aliacha kuzungumza naye" dhidi ya "aliacha kuzungumza naye zaidi" (Katika hali zote mbili muktadha unaashiria kwamba hakuzungumza naye tena kuhusu jambo hilo.)
Ruthu 1:19 "walisumbuka kwa ajili yao" dhidi ya "ulipiga kelele kwa ajili yao"
Ruthu 1:20 "kwa uchungu" dhidi ya "kwa uchungu sana"
Ruthu 1:21 "ameweka [jicho Lake] dhidi yangu, na Mwenyezi amenitendea mabaya?" dhidi ya "amenidhalilisha, na Mwenye Nguvu amenidhulumu?"
Ruthu 1:22 "mashamba ya Moabu" dhidi ya "nchi ya Moabu"
Ruthu 3:15 "kisha akarudi [yeye mwanaume]" (maandishi mengi ya Kiebrania) dhidi ya "kisha akarudi [yeye mwanamke]" (maandishi mengi ya Kiebrania, Septuagint, Siriaki) (Kitabu cha Bahari ya Chumvi 2QRuth(b) [=2Q17] kina Ruthu 3:13-18, lakini haijulikani wazi kinasema nini hapa.) Waandishi wa kanisa wa kabla ya Nikea hawarejelei aya hii.
Ruthu 4:4 "lakini kama hutaki" (maandishi mengi ya Masoreti, Septuagint) dhidi ya "lakini kama hataki" (maandishi mengi ya Kiebrania)
Ruthu 4:5 "Naomi na kutoka kwa Ruthu Mmoabi, mjane wa marehemu" (maandishi ya Masoreti) dhidi ya "Noemini na kwa Ruthu Mmoabi mke wa marehemu, lazima umnunue yeye pia" (Septuagint) dhidi ya "Naomi, unamnunua pia Ruthu Mmoabi, mjane wa marehemu" (Vulgate, Siriaki)
Ruthu 4:20 "Salma" (maandishi mengi ya Masoreti) dhidi ya "Salmoni" (maandishi machache ya Kiebrania, baadhi ya Septuagint, Vulgate)
Bibliografia ya swali hili: maandishi ya Kiebrania yametoka katika Literal Translation ya Jay P. Green, na tafsiri ya Septuagint imetoka katika tafsiri ya Sir Lancelot C.L. Brenton, The Septuagint: Greek and English. Expositor's Bible Commentary na maelezo ya chini katika Biblia za NASB, NIV 1985, NKJV, na NRSV pia zilitumika.