< Maswali ya Biblia
S: Inamaanisha nini kwamba Biblia ni "isiyokosea" (infallible)?
J: Haimaanishi bila makosa yoyote kabisa, bali bila makosa makubwa katika mafundisho au mazoea ya imani. Mtu bado anaweza kuwa Mkristo wa kweli kama C.S. Lewis alivyokuwa, ikiwa anaamini kwamba Biblia ni isiyokosea, ingawa anafikiri kimakosa kwamba Biblia si isiyo na makosa (inerrant).
S: Watu wanaposema Biblia ni "isiyo na makosa" (inerrant) inamaanisha nini?
J: Wakristo wa kihafidhina wanaposema Biblia ni isiyo na makosa, wanamaanisha bila makosa katika maandishi ya asili. Katika nakala zilizofuata, Mungu aliruhusu makosa ya wanakili. Wote wanaosema Biblia ni isiyo na makosa wanasema pia kwamba Biblia ni isiyokosea. Lakini si wote wanaosema Biblia ni isiyokosea wanasema pia kwamba haina makosa.
Angalia Today's Handbook for Solving Bible Difficulties uk.45-48 kwa mjadala ulio rahisi kuelewa kuhusu jinsi maandishi ya asili yanavyokuwa bila makosa, na maandishi ya kisasa, ingawa bado yanategemeka, ni yasiyokosea tu. Vitabu vingine vinavyotoa maelezo kama hayo ya kutokuwa na makosa ni 1001 Bible Questions Answered uk.17, When Critics Ask uk.23-24, The Complete Book of Bible Answers uk.13,25, Encyclopedia of Bible Difficulties uk.7,16, na Difficulties in the Bible uk.21-22. General Introduction to the Bible uk.43 inaonyesha kwamba mtazamo wa "autografi zisizo na makosa na nakala zenye makosa" pia uliungwa mkono na John Calvin na Augustino wa Hippo (354-430 B.K.).
Hapa kuna baadhi ya taarifa za kina kuhusu kutokuwa na makosa kutoka kwenye Chicago Statement on Biblical Hermeneutics zilizochukuliwa kutoka kwa General Introduction to the Bible uk.444.
"Ibara ya XIII: TUNATHIBITISHA kwamba ufahamu wa aina za kisanaa, za kirasmi na za kimtindo, za sehemu mbalimbali za Maandiko ni muhimu kwa ufafanuzi sahihi, na kwa hivyo tunathamini uhakiki wa aina kama mojawapo ya taaluma nyingi za masomo ya Biblia.
TUNAKATAA kwamba aina za jumla zinazopinga usimulizi wa kihistoria zinaweza kwa haki kuwekwa juu ya masimulizi ya Biblia yanayojiwasilisha kama ya kweli.
Ibara ya XV: TUNATHIBITISHA umuhimu wa kutafsiri Biblia kulingana na maana yake halisi, au ya kawaida. Maana halisi ni maana ya kisarufi-kihistoria, yaani maana aliyoionyesha mwandishi. Ufafanuzi kulingana na maana halisi utazingatia misemo yote ya kisanaa na aina za fasihi zinazopatikana katika maandishi.
TUNAKATAA uhalali wa mbinu yoyote ya kuelewa Maandiko inayoipa maana ambayo maana halisi haiungi mkono.
Ibara ya XVI: TUNATHIBITISHA kwamba mbinu halali za uhakiki zinapaswa kutumika katika kuamua maandishi ya kanoni na maana yake.
TUNAKATAA uhalali wa kuruhusu mbinu yoyote ya uhakiki wa Biblia kuuliza ukweli au uadilifu wa maana aliyoionyesha mwandishi, au mafundisho mengine yoyote ya Maandiko."
Kwa ufafanuzi wa kina wa ibara 19 wa kutokuwa na makosa, mtu anaweza kushauriana na Chicago Statement on Biblical Inerrancy, iliyochapishwa katika Inerrancy uk.493-502. Ibara ya X inathibitisha kwamba ni autografi tu ndizo zisizo na makosa. Ibara ya XIX inathibitisha kwamba mtu HAHITAJI kuamini kutokuwa na makosa ili kuwa Mkristo wa kweli.
S: Ikiwa mtazamo wa "kutokuwa na makosa" hauna tatizo kusema kwamba makosa madogo ya wanakili yameingia, na maandishi ya asili hayapo tena, je, si rahisi zaidi kusema makosa yalikuwepo katika maandishi ya asili?
J: Wakristo wa kihafidhina hawaamini hivyo kwa sababu ya mtazamo wetu kwamba Biblia ni neno la Mungu, na Mungu hakufanya makosa yoyote wakati neno Lake lilipoandikwa kwa mara ya kwanza.
S: Hasa, ni nini kinachotofautisha "kutokuwa na makosa" na "kufuata maneno kupita kiasi"?
J: Kutokuwa na makosa kunaruhusu mambo yafuatayo:
Misemo inayomwelezea Mungu kwa sifa za kibinadamu, kama vile Kutoka 8:19; 13:14; 15:8,12,16; Kumbukumbu la Torati 7:19; Zaburi 91:4; Waebrania 4:13
Makosa ya wanakili, kama vile Hesabu 3:28; 1 Wafalme 4:26; 2 Mambo ya Nyakati 18:12; 22:2,5; 36:9
Misemo ya mazungumzo ya kawaida, kama vile Kutoka 33:11; Kumbukumbu la Torati 32:50
Makadirio, kama vile nambari zilizokadiriwa
Kuandika kutoka mtazamo fulani, kama vile Yohana kuandika alichosikia na kuona katika Ufunuo
Mtindo wa mwandishi wa kibinadamu ulitumiwa na Mungu katika uandishi.
Angalia mjadala kuhusu 2 Petro 1:21 kwa maelezo zaidi kuhusu uvuvio wa Maandiko.
S: Mtazamo rasmi wa Kikatoliki kuhusu kutokuwa na makosa kwa Biblia ni upi?
J: Ingawa watu wengi wa Kikatoliki wana mitazamo mbalimbali, hapa kuna mtazamo rasmi wa kanisa.
Catholic Apologetics Today inasema yafuatayo.
"Kanisa limekuwa likisisitiza daima kwamba hakuna kosa lolote katika Maandiko. Hivyo Pius XII aliandika (Divino afflante Spiritu), 'Katika enzi yetu, Mtaguso wa Vatikano [I], ili kukataa mafundisho ya uwongo kuhusu uvuvio, lilitangaza kwamba vitabu hivyo hivyo [vya Maandiko] lazima vichukuliwe "kama vitakatifu na vya kanoni" na kanisa, "si tu kwa sababu vina ufunuo bila kosa, bali kwa sababu, vikiandikwa kwa uvuvio wa Roho Mtakatifu, vina Mungu kama mwandishi wao, na kama hivyo vimepitishwa kwa Kanisa." Lakini kisha, wakati baadhi ya waandishi wa Kikatoliki, kinyume na tamko hili rasmi la mafundisho ya Kikatoliki …, walipothubutu kupunguza ukweli wa Maandiko Matakatifu kwa mambo ya imani na maadili…. Mtangulizi wetu wa kumbukumbu ya milele, Leo XIII, katika Waraka wake Providentissimus Deus… kwa haki na ipasavyo alikataa makosa hayo.'" (maandishi ya italiki katika asili)
Katekisimu ya Kanisa Katoliki (Imprimi Potest) 1994 inatangaza yafuatayo.
104 "Katika Maandiko Matakatifu, Kanisa mara kwa mara hupata chakula chake na nguvu zake, kwa sababu linayapokea si kama neno la binadamu, 'bali kama yalivyo kweli kweli, neno la Mungu.'"
107 "Vitabu vilivyovuviwa vinafundisha ukweli. Kwa sababu kila kitu ambacho waandishi waliovuviwa, au waandishi watakatifu, wanathibitisha kinapaswa kuchukuliwa kama kimethibitishwa na Roho Mtakatifu, lazima tukubali kwamba vitabu vya Maandiko kwa uthabiti, kwa uaminifu, na bila kosa vinafundisha ukweli huo ambao Mungu, kwa ajili ya wokovu wetu, alitaka ukabidhiwe kwa Maandiko Matakatifu."
Kwa muhtasari: Mtazamo rasmi wa Kikatoliki kuhusu kutokuwa na makosa kwa Maandiko ni sawa na mtazamo wa kiinjili/wa kimsingi wa Maandiko isipokuwa tofauti zifuatazo.
1. Kanisa Katoliki linakubali Apokryfa ya Kikatoliki ya kisasa, ambayo ni vitabu na sehemu za ziada katika Agano la Kale la Kikatoliki.
2. Mtazamo wa Kikatoliki hauonekani kuzungumza kuhusu Maandiko kuwa bila makosa katika maandishi ya asili bali kwamba Mungu aliruhusu makosa madogo ya wanakili katika baadhi ya maandishi tuliyonayo.
3. Kanisa Katoliki lina tofauti katika jinsi ya kutafsiri Maandiko, hasa kwa kuzingatia mapokeo ya Kanisa Katoliki.
S: Neno "inerrant" lilitumika kwa mara ya kwanza lini?
J: Kulingana na makala ya Paul D. Feinberg katika Inerrancy (iliyohaririwa na Norman Geisler) uk.292, Boethius, aliyeishi mwishoni mwa karne ya 5 na mapema ya karne ya 6, alitumia neno hili kumaanisha "kutokuwepo kwa makosa". Kamusi ya Oxford ya Kiingereza inasema ilitumiwa kwa mara ya kwanza mwaka 1837 katika Kiingereza kumaanisha "salama dhidi ya makosa, huru kutoka kwa kosa, isiyokosea." Inerrancy ilitumika kama nomino karibu wakati huo huo.
S: Tuna ushahidi gani kwamba Mungu ni Baba (ama wa Yesu au wa Wakristo) au ana Mwana?
J: Katika Agano la Kale, dhana ya Mungu kuwa Baba ilikuwa ya kawaida sana. 2 Samweli 7:14; 1 Mambo ya Nyakati 17:11-14; 22:10; 28:6; Zaburi 2:7; Mithali 3:12; Isaya 63:16; Yeremia 3:19; 31:9; Hosea 11:1; Malaki 1:6; 2:10. Mithali 30:4f (SUV) inasema, "Jina lake ni nani? Na ni nani jina la mwanawe, kama wajua?"
Katika vitabu 27 vya Agano Jipya, kila kitabu kimoja isipokuwa 3 Yohana kinasema ama kwamba Mungu ni Baba, Yesu ni Mwana wa Mungu, au sisi ni wana wa Mungu. Kwa mfano, katika Mathayo 6:9 Yesu alitufundisha kuomba, "Baba yetu uliye mbinguni…". Katika Ufunuo 21:7 tuna ahadi ya thamani kwamba "Yeye ashindaye atayarithi haya, nami nitakuwa Mungu wake, naye atakuwa mwanangu." (SUV)
S: Wakristo wa kwanza walisikia na kufundisha nini kuhusu Mungu kuwa Baba au kuwa na Mwana?
J: Wafuasi wa kwanza wa Yesu mara baada ya Agano Jipya kuandikwa pia waliandika kuhusu hili. Hapa kuna marejeleo kutoka kwa waandishi tisa kabla ya mwaka 200 B.K.
Waraka wa Kwanza wa Klementi (96-98 B.K.) sura ya 23 (mwana) sura ya 36
Waraka wa Barnaba (karibu 70-130 B.K.) sura ya 5 (Mwana wa Mungu) sura ya 14
Kuhusu Kifo cha Kishahidi cha Polikarpo (karibu 169 B.K.) sentensi ya kwanza, sura ya 14, n.k.
Ignatio kwa Waefeso (kabla ya 116 B.K.) sura ya 2, sura ya 3
Vipande vya Papias (kabla ya 155 B.K.) Kipande cha 5 (mara 2)
Kwa Diogneto (karibu 130-200 B.K.) sura ya 10
Utetezi wa Kwanza wa Justino Martyr sura ya 13 (mwana), sura ya 15 (mara 2) (150 B.K.)
Athenagora, Ombi kwa Ajili ya Wakristo (177 B.K.) sura ya 10 (mara 2)
Theofilosi kwa Autoliko (168-181/188 B.K.) kitabu cha 1 sura ya 4, kitabu cha 2 sura ya 22 (mara 2)
Sasa watu wengi wa Kikristo wangewezaje kuamini kwamba Mungu ni Baba? Ingewezekana tu kwamba a) walijifunza hivyo kutoka kwa Yesu, b) walijifunza hivyo kutoka kwa mitume wa Yesu, c) walijifunza hivyo kutoka kwa kilichokuwa wazi katika Agano la Kale, au d) yote yaliyotajwa hapo juu.
Wazo kwa Waislamu: Je, mtu angeweza kuona Mungu kama Baba, au kumwabudu Yesu kama Mungu katika Utatu na bado kwenda peponi? Bila shaka, Biblia inajibu ndiyo, lakini tuangalie swali hili kutoka mtazamo wa Kiislamu. Tangu wakati wa Yesu na kuendelea, wale waliomwamini Yesu kama nabii wa Mungu walimwamini kuwa Mungu. Ama Mungu alitaka kwamba wote waliojaribu kufuata maneno ya Yesu waende motoni au Yeye hakuwapotosha kwa hila ya kishetani wote waliotaka kumwamini Yesu. Kama Yesu alifundisha ukweli (kama Waislamu wanavyokubali alifanya), je, unaamini kwamba Mungu alitaka/kuruhusu ujuzi kwamba nabii Yesu alikuwa kutoka kwa Mungu kufundisha uongo kwa kila mtu hadi wakati wa Mohammed; uongo ambao ungewatuma motoni? Ni vigumu kuamini katika mungu mwenye kigeugeu na uovu kama huyo, lakini hata hivyo, watu, bila kufikiria vizuri, wameweza kuamini mambo ya ajabu zaidi.
S: Je, ninaweza kwenda mbinguni bila kukubali Yesu Kristo kama Bwana na Mwokozi wangu?
J: Hapana, huwezi kwenda Mbinguni ukikataa kumpokea Yesu kama Bwana na Mwokozi wako. Hapa kuna mambo manne ya kuzingatia katika jibu.
Haki: Mungu ni mwema, mtakatifu, mwenye haki, na mwadilifu kwa wote (Waebrania 6:10). Mungu anahukumu watu kulingana na ujuzi wanaonao (Warumi 4:15; 5:13). Ibrahimu hakujua jina la Yesu, lakini alimfuata Mungu na bado aliokoka kupitia Yesu. (Yohana 8:56; Waebrania 9)
Njia Moja Tu: Hatuwezi kwenda mbinguni kwa uadilifu wetu wenyewe; tunahitaji rehema na neema ya Mungu kupitia Yesu. Yesu si njia moja tu ya kwenda kwa Mungu, bali ndiye njia pekee ya kwenda kwa Mungu. (Yohana 14:6; 15:5; Matendo 4:12)
Kumkataa Yesu kama Mwana wa Mungu ni kuikataa Mbingu: Hata kwa watu wenye dini sana, Mafarisayo wa Kiyahudi, Yesu aliwaambia kwamba mkimkataa, hakika mtakufa katika dhambi zenu. (Yohana 8:24)
Mungu hutafuta: Mungu hataki mtu yeyote apotee (2 Petro 3:9), lakini kama Yeremia alivyolia kwa ajili ya watu wake (Yeremia 13:17; 14:17) na kama Yesu alivyolia kwa ajili ya Yerusalemu (Luka 19:41-44) na Petro alivyowasihi wasikilizaji wake (Matendo 2:40), Mungu, kwa shauku isiyopungua, huwatafuta walio wake.
S: Tulipata wapi sura na mistari katika Biblia?
J: Sura na mistari ya kisasa iliwekwa na Stephen Langton, askofu mkuu wa Canterbury, aliyefariki mwaka 1228. Agano Jipya la kwanza la Kigiriki lililochapishwa na sura na mistari hii lilikuwa mwaka 1551 na mchapishaji huko Paris, Robert Stephens, ambaye pia alichapisha Vulgata yenye sura na mistari mwaka 1555. Biblia ya Kiingereza ya Geneva ilikuwa ya kwanza yenye sura na mistari mwaka 1560. Angalia The New International Dictionary of the Bible uk.148-149 kwa habari zaidi.
S: Kwa nini mnasema mambo mabaya sana kuhusu Uislamu?
J: Tunawapenda watu wa Kiislamu na tunawatakia kila la heri, kwamba wangeishi kwa furaha mbinguni milele. Tunakosoa Uislamu kwa manufaa yao. Hata hivyo, hatusemi mambo mabaya kuhusu Uislamu kwa kiasi ambacho Waislamu wenyewe wanasema. Wanapowapiga risasi waabudu msikitini huko Pakistan kwa sababu tu ni Washia, hilo ni baya. Tamerlane, aliyejenga msikiti, alipotengeneza kilima cha mafuvu 70,000 ya Waislamu walioishi Isfahan, hilo ni baya kabisa.
Wakristo hawapaswi kuwa na mtazamo mbaya kwa Waislamu (au mtu yeyote mwingine) katika njia tatu.
1. Hatuwalaani kamwe Waislamu kama Mohammed alivyotulaani sisi. Mwishoni mwa maisha ya Mohammed alisema, "Mungu awalaani Wayahudi na Wakristo kwa sababu walijenga maeneo ya ibada kwenye makaburi ya Manabii wao." (Bukhari juzuu ya 1 kitabu 8 sura ya 55 nambari 427 uk.255). Angalia kwamba hakutofautisha kati ya Wakristo wa kweli na wa unafiki, bali aliwalaani wote.
2. Hatutaki kusema chochote cha "kashfa" (= uongo + kibaya). Kwa mfano, kwamba Wayahudi walikuwa waovu kwa sababu walimwabudu Ezra ('Uzair) mwana wa Mungu, kama Qurani inavyosema katika Sura 9:30.
3. Mohammed aliagiza "kuwadhihaki washirikina kwa mashairi" kulingana na Bukhari juzuu ya 8 kitabu 72 sura ya 91 nambari 174 uk.113.
Kwa hivyo angalau tunaweza kukubaliana na Waislamu wa kisasa (natumai) kwamba kuwa na mtazamo mbaya kama huu si kile Mungu anachotaka.
Kwetu sisi, Yesu alitumia zaidi ya 1/3 ya maneno Yake yote yaliyorekodiwa kukaripia, kuonya watu maalum, kuonya kwa ujumla, au kusahihisha mambo ya uongo. Pia alitia moyo, nasi pia tunafanya hivyo. Hatuulizi tu "Yesu angefanya nini?", bali pia tunapaswa kuuliza "Yesu angependa tuseme nini?" Ndiyo, sisi ni "waonyaji" kama Yeremia, Yohana Mbatizaji, Paulo, na hata Yesu, lakini tunataka mjue kwamba pia tunawapenda. Hatungetaka kamwe kuwadhuru, ingawa Waislamu wanawadhuru Wakristo, na tunawatakia kila la heri.
S: Kwa nini ninyi Wakristo [inadaiwa] mnawashambulia Waislamu?
J: Tunajali watu wa Kiislamu; hatuwashambulii. Hapa kuna mambo matatu ya kuzingatia katika jibu: Wabosnia, Yesu, na wakazi wa vijiji.
Wabosnia: Waserbia walipokuwa wakichinja kwa ukatili Waislamu wa Bosnia, Wamarekani (wa dini zote) walisimama dhidi ya hilo. Waserbia huenda waliiona Marekani kuwa dhidi yao, lakini hatukuwa dhidi ya watu wa Kiserbia. Tulikuwa kwa ajili ya kulinda walioonewa, na tulikuwa dhidi ya ukatili ambao baadhi (lakini si wote) ya Waserbia walifanya. Vivyo hivyo hatuna chochote dhidi ya Waafghani, kama misaada yetu kwao inavyoonyesha, lakini raia wetu walipovamiwa, tulijibu ili kujaribu kujilinda hili lisitokee tena.
Yesu alisema tunapaswa kugeuza shavu la pili, na tunafanya hivyo kama watu binafsi. Hata hivyo, kwa kiwango cha serikali Warumi 13:4 inasema kwamba haichukui upanga bure. Utamaduni wa Magharibi si wa Kikristo, ingawa Ukristo umeuathiri sana. Utamaduni wa Magharibi si daima sahihi, lakini tuna jukumu la kusimama dhidi ya kilicho kibaya. Kuna mambo mengine mabaya mbali na kuua watu. Kuwatendea wanawake kama raia wa daraja la pili, wasioruhusiwa kufanya kazi, ambapo ushahidi wao ni nusu tu ya ule wa mwanaume, na ambao mara chache wanapaswa kuwa nje ya nyumba ni jambo lingine baya. Mungu anadhihakiwa wakati hili linapofanywa kwa jina Lake.
Wakazi wa vijiji huko Indonesia na Sudan wameuawa leo na Waislamu tu kwa sababu ni Wakristo. Je, ungeweza kuniambia kwa nini Waislamu wengi duniani wanahisi wanapaswa kufanya hivi, na hata hivyo wanafikiri ukosoaji wowote wa amani na wa busara wa mazoea ya Kiislamu ni shambulio dhidi yao?
S: Kwa nini Wakristo walifanya Vita vya Msalaba dhidi ya Waislamu?
J: Yesu alikuwa Mfalme wa Amani, na hakusema kamwe mtu yeyote auawe kwa sababu ana dini tofauti. Vita vya Msalaba vya "Kikristo" havikuwa sehemu ya Ukristo wa Biblia. Vita vya Msalaba (au Jihadi za Kikristo) vilikuwa jambo baya ambalo Wazungu walijifunza kutoka kwa Jihadi za Kiislamu.
S: Wakristo wanaomba vipi?
J: Biblia ina maombi mengi tunayoweza kuyatumia kama mifano, lakini Yesu aliwafundisha hasa wanafunzi Wake jinsi ya kuomba katika Mathayo 6:9-13. Wakristo wanaona maombi kama kuzungumza na Mungu; hivyo maombi machache ya Kikristo huhifadhiwa kwa moyo. Maombi ya Kikristo mara nyingi huishia na maneno kama "kwa jina la Yesu", kwa sababu ni kwa dhabihu ya Yesu ndipo tunapata ruhusa ya kuomba kwa Baba. (Yohana 16:26)
Wakristo wanapaswa kuomba kwa Mungu bila kukoma, kama inavyoamriwa katika 1 Wathesalonike 5:17; Waefeso 6:18; Wafilipi 4:4,6; Waebrania 13:15; na kwa mifano katika Warumi 1:9-10, Wakolosai 1:9, na 1 Wathesalonike 1:2-3; 3:10.
Hii ni tofauti na Uislamu, ambapo kuna nyakati maalum ambazo maombi yamekatazwa kulingana na Bukhari juzuu ya 2 kitabu 21 sura ya 38 nambari 283 uk.158. Fiqh us-Sunnah juzuu ya 2 uk.11 inasema, "'Umar alimwona na kumwambia: 'Keti, Watu wa Kitabu waliangamizwa kwa sababu hawakutofautisha kati ya maombi yao.' Nabii alisema: 'Umesema vizuri, Ibn al-Khattab.'"
S: Katika maandishi ya ziada ya Kibiblia ya Hati za Bahari ya Chumvi, je, Mwalimu wa Haki angeweza kuwa unabii wa Mohammed, Yesu, Yohana Mbatizaji, au mtu mwingine?
J: Hapana, kwa sababu yule waliomwita mwalimu wa haki alikuwa amekuja kabla ya maandishi haya kuandikwa, kulingana na ushahidi wa maandishi yenyewe. Hapa kuna sehemu zinazohusika zilizochukuliwa kutoka The Dead Sea Scrolls Translated: The Qumran Texts in English na Florentino Garcia Martinez.
Mwalimu wa Haki alikuja miaka 390 + 20 baada ya uhamisho. Uhamisho ulikuwa 586 K.K., kwa hivyo hiyo ingekuwa wakati wa Wamakabayo, muda mrefu kabla ya wakati wa Kristo.
"Kwa maana walipomkosea kwa kumwacha, Yeye [Mungu] aliuficha uso Wake kutoka Israeli na kutoka patakatifu pake na kuwaachilia upanga. Hata hivyo, alipokikumbuka agano la kwanza kabisa, aliokoa mabaki kwa Israeli na hakuwaachilia uharibifu. Na wakati wa hasira, miaka mia tatu na tisini baada ya kuwaachilia katika mikono ya Nebukadneza, mfalme wa Babeli, aliwatembelea na akasababisha uchipue kutoka Israeli na kutoka kwa Haruni chipukizi cha upandaji, ili kumiliki nchi yake na kunenepa na mema ya udongo wake. Wakafahamu dhambi yao na wakajua kwamba walikuwa watu wa hatia; lakini walikuwa kama vipofu na kama wale wanaopapasa njia kwa miaka ishirini. Na Mungu alipima matendo yao, kwa sababu walimtafuta kwa moyo kamili na akawainulia Mwalimu wa Haki, ili kuwaongoza katika njia ya moyo Wake." Hati ya Dameski nakala kutoka Geniza (CD-A) safu wima ya 1 mistari 3-11 uk.33
Jambo hilo hilo limetajwa katika nakala ya Hati ya Dameski 4Q268 (=4QD(c)) mistari 13-17 uk.48 na 4Q266 (=4QD(a)) kipande cha 2 mistari 7-14 uk.49. Kumbuka kwamba ingawa maandishi mawili (A na B) yametoka kwenye Geniza ya Kiyahudi huko Cairo na yanaanzia baada ya 900 B.K., maandishi mengine mawili yanatoka karibu na wakati wa Kristo miongoni mwa Hati za Bahari ya Chumvi.
Kama maelezo ya ziada, Mwalimu wa Haki anatajwa sana katika Habakkuk Pesher (1QpHab) safu wima ya 1 mstari 13 uk.198; safu wima ya 2 mstari 2 uk.198; safu wima ya 5 mstari 10 uk.199; safu wima ya 7 mstari 4 uk.200; safu wima ya 8 mstari 3 uk.200; safu wima ya 9 mistari 9-10 uk.201; safu wima ya 11 mstari 5 uk.201.
Pia, kuna kutajwa kwa ufupi sana kwa Mwalimu wa Haki katika Psalms Pesher 4Q173 kipande cha 1 uk.206.
Hitimisho:
Mwalimu wa Haki alikuwa mwanzilishi wa jumuiya ya Qumran (uk.liii).
Utangulizi pia unasema kwamba nadharia mbalimbali zilizokanushwa zimesema kwamba Mwalimu wa Haki alikuwa Yesu, au Yohana Mbatizaji, au mtume Yakobo. Unaongeza, "Hata hivyo, jambo linalofanana katika nadharia hizi zote ni kukataa hitimisho lililofikiwa na uchunguzi wa akiolojia, ambao unadokeza kwamba maandishi yote yaliwekwa mapangoni (na kwa hivyo, yaliandikwa) kabla ya uharibifu wa Khirbet Qumran mwaka 68 B.K. Zaidi ya yote, nadharia hizi zinakataa hitimisho kutoka uchambuzi wa palaeografia wa maandishi." (uk.xlvii)
Florentino Garcia Martinez anaongoza Taasisi ya Qumran katika Chuo Kikuu cha Groningen, Uholanzi.
S: Mistari na maneno gani katika Biblia yako katika lugha ya Kiaramu?
J: Katika Agano la Kale, Danieli 2:4b-7:28, ambapo mada ya mataifa yasiyo ya Kiyahudi iko katika Kiaramu. Ezra 4:8-6:18; 7:12-26 iko katika Kiaramu. Yeremia 10:11 iko katika Kiaramu. Jina Jegar-Sahaduta katika Mwanzo 31:47 liko katika Kiaramu.
Katika Agano Jipya, maneno ya Yesu kwa Kiaramu yamerekodiwa katika Mathayo 27:46a. Yohana 19:13 inasema kwamba mahali pa Sakafu ya Mawe paliitwa Gabatha katika Kiaramu. Katika Marko 5:41 Yesu alimwambia msichana mdogo Talitha koum kwa Kiaramu.
S: Katika maandishi ya ziada ya Kibiblia ya Hati za Bahari ya Chumvi, je, "Masihi wa ukuhani" [anayedaiwa] anaweza kuwa Yesu, na "Masihi wa kifalme" [anayedaiwa] anaweza kuwa unabii wa Mohammed, kama Mwislamu mmoja alidai?
J: Hapana. Kwanza kabisa, hakuna "Masihi wa ukuhani" wala "Masihi wa kifalme" katika Hati za Bahari ya Chumvi. Badala yake, baadhi ya Hati za Bahari ya Chumvi zina Masihi mmoja, na Hati nyingine zina Masihi wawili, Masihi wa Haruni na Masihi wa Israeli. Ni kabila gani la Israeli Mohammed alitoka? Kwa kuwa Mohammed hakutoka kabila lolote la Israeli, mtu hawezi kusema angeweza kuwa mmoja wao.
Kutajwa kwa Masihi wawili wa Haruni na Israeli katika Kanuni ya Jumuiya 1QRule safu wima ya 9 uk.13-14
Kanuni zinapaswa kufuatwa katika wakati wa uovu hadi Masihi wa Haruni ainuke. Hati ya Dameski CD-A safu wima ya 12 mstari 23 uk.43
Kutajwa kwa Masihi (umoja) wa Haruni na Israeli katika Hati ya Dameski CD-A safu wima ya 9 mistari 10-11 uk.45; safu wima ya 19 mistari 10-11 uk.46; safu wima ya 20 mstari 1 uk.46
Kutajwa kwa Masihi (umoja) wa Haruni na Israeli. 4Q266 kipande cha 18 safu wima ya 3 mstari 12 uk.56
Zaidi ya hayo, Masihi wa Haruni ni sawa na Mwalimu wa Haki. "Tafsiri yake inahusu Kuhani, Mwalimu wa [Haki, ambaye] Mungu alichagua kusimama [mbele Yake, kwa maana] alimweka aanzishe mkusanyiko [wa waliochaguliwa Wake] kwa ajili Yake," Psalms Pesher 4Q171 safu wima ya 3 mistari 13-16 uk.205
Kanuni ya Mkusanyiko (1Q28a) safu wima ya 2 uk.127 inasema mambo mengi kuhusu Masihi. "wakati [Mungu] anamzaa Masihi pamoja nao" (mstari 11; "[Mungu]" upo katika kitabu cha Florentino). "Baadaye, [Mas]ihi wa Israeli atain[gia] na mbele yake wataketi wakuu [wa makabila ya Israeli, kila] mmoja kulingana na hadhi yake" (mistari 14-15).
Je, Mohammed alikunywa divai? "Na [watakapokusanyika] kwenye meza ya jumuiya [au kunywa] divai mpya, na meza ya jumuiya imeandaliwa [na] divai mpya [imechanganywa] kwa ajili ya kunywa, [mtu yeyote asinyoshe] mkono wake kwa malimbuko ya mkate na ya [divai mpya] kabla ya kuhani, kwa sababu [yeye ndiye amba]ye atabariki malimbuko ya mkate na ya divai mpya [na kunyosha] mkono wake kuelekea mkate kabla yao. Baadaye Masihi wa Israeli atanyosha mkono wake kuelekea mkate." mistari 17-20.
Hitimisho: Masihi wa Haruni ni Mwalimu wa Haki (Psalms Pesher 4Q171 safu wima ya 3 mistari 13-16 uk.205), kwa hivyo si Kristo. Hakuna Masihi wa kifalme, ni Masihi wa Israeli tu, na Mohammed si kutoka Israeli.
S: Kwa nini kujibu maswali mengi hivyo?
J: Hili ni swali la kibinafsi sawa na lilivyo swali kuhusu Biblia, lakini hapa kuna jibu hata hivyo.
Nikiacha pembeni majibu ya "wazimu", "sina kitu bora cha kufanya", na "nina muda mwingi mkononi", niliona haja ya hili, niliomba kuhusu hilo, na nikaanza kazi hii. Hii ilitoka kwenye kijitabu cha kurasa nne nilichokuwa nacho nilipofundisha warsha kuhusu Kutokuwa na Makosa kwa Biblia katika "Mafungo ya Maisha ya Kikristo" huko Forest Glen katika majira ya kuchipua ya 1997. Katika kijitabu hiki nilidhani nilikuwa nimejibu maswali yote muhimu kuhusu Mwanzo.
Hata hivyo, Wakristo wengi, wengi wakiwa na ujuzi bora zaidi kuliko wangu, wameandika vitabu kadhaa vizuri vya kujibu maswali ya Biblia tayari. Lakini ingawa walijibu maswali 300, 500, au 800 vizuri, havikuwa kamili. Zaidi ya hayo, majibu hayakuwa katika muundo wa kielektroniki, na masharti ya hakimiliki hayakuwaruhusu Wakristo kunakili na kusambaza majibu wapendavyo. Hizi ndizo sababu ninazofikiri ni muhimu kuwa na majibu ya maswali yote haya.
1 Petro 3:15 "Mwe tayari siku zote kumjibu kila mtu awaulizaye habari za tumaini lililo ndani yenu; lakini kwa upole na kwa hofu." Wasioamini wenye mashaka wanasema Biblia ina makosa au inajipinga, na waumini wanahitaji mahali pa kwenda kupata jibu.
2 Wathesalonike 2:15 "Basi, ndugu, simameni imara, mkayashike mapokeo mliyofundishwa, ama kwa maneno, ama kwa waraka wetu." Wakristo wenyewe wanaweza kuwa na maswali kuhusu mafundisho na maneno.
Mithali 30:5 "Kila neno la Mungu limehakikishwa; Yeye ni ngao yao wamwaminio." (SUV). Ingawa mtu bado anaweza kuwa Mkristo wa kweli na kuamini Biblia ilikuwa na makosa katika maandishi ya asili, naamini ni muhimu kutambua kwamba haina makosa. Hata hivyo, inaonekana kwamba Mkristo anapodai Biblia haina makosa, anapaswa kuweza kupata majibu ya karibu kila pingamizi mtu angeweza kuibua. Hicho ndicho kazi hii inajaribu kufanya.
Majibu haya huenda si daima bora zaidi, na ndiyo maana majibu ya vitabu mbalimbali vya Kikristo, ambayo mara nyingi ni ya kina zaidi, yameorodheshwa. Kama unadhani jibu hapa si la kutosha au linaweza kuboreshwa, tungefurahi kupokea mapendekezo yoyote uliyo nayo.